Η Φλογέρα του Βασιλιά

ΚΩΣΤΗΣ  ΠΑΛΑΜΑΣ

1859 - 1943

Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1859 και πέθανε στην Αθήνα το 1943.

[...] Πληθωρική καλλιτεχνική φύση, έγραφε και δημοσίευε ασταμάτητα τα ποιητικά του βιβλία, που υπερβαίνουν τα είκοσι: «Τα μάτια της ψυχής μου» (1892) , «Ίαμβοι και ανάπαιστοι» (1897) , « Ο τάφος » (1898) ,  « Η ασάλευτη ζωή » (1904) ,  «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου (1907 » , «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας»  (1912) , εδώ βρίσκονται και τα « Σατιρικά γυμνάσματα», «Η πολιτεία και η μοναξιά»  (1912) ,   «Βωμοί»  (1915) κ. α.  Ο Παλαμάς μπόρεσε να μείνη κάπου 40 χρόνια ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης του λογοτεχνικού κόσμου στον τόπο μας. Στο πλουσιότατο ποιητικό έργο του πρέπει να προσθέσουμε ένα εξίσου πλούσιο έργο δοκιμιογραφικό, μερικά διηγήματα και το πολύ σημαντικό θεατρικό του «Τρισεύγενη» (1903).

Μέσα στις εκατοντάδες των σελίδων του χτίζεται ένας νέος κόσμος, βασισμένος στη λαϊκή κυρίως παράδοση, όπως την αποκάλυπτε η νεαρή τότε επιστήμη της Λαογραφίας και όπως την έπλαθε η παλαιότερη και σύγχρονη δραματική ελληνική ιστορία. [...]

[...]Ο Παλαμάς είναι από τους ελάχιστους Νεοέλληνες λογοτέχνες, που μπορούν να θεωρηθούν ως ουσιαστικοί ανανεωτές και «πληθυντές» της ποιητικής μας γλώσσας. [...] 

[...] Η ποίηση του Παλαμά βρίσκει - πρέπει να βρη - μια νέα επικαιρότητα, γιατί ο ποιητής, παράλληλα με το κήρυγμα της επιστήμης, δεν παρέλειψε να υπογραμίζη, ως ένα εντελώς απαραίτητο αντίροπό της, την ανάγκη της τέχνης. Η τέχνη και η επιστήμη, αποτελούσαν για τον Παλαμά τη μεγάλη και την πιο τέλεια διαλεκτική σύνθεση της ζωής. (α) [...]

Λόγος Πρώτος

(...)
-Είμαι η φλογέρα εγώ, επική, προφητικό καλάμι.
Εγώ είμαι αλλαδερφή της Κλειώς και γλώσσα της Καλλιόπης.
Με μάτιασε της Σίβυλλας εμέ η ματιά κι ακόμα
μου σκούζει μες στα σωθικά το σκούσμα της Κασσάντρας (1).
Σαν την Εκάβη θρήνησα κι άκουσα της Γοργόνας
της μυθικής το ρώτημα το αψύ προς τα καράβια:
«Ζη ο βασιλιάς Αλέξανδρος;». Κι εγώ είμ' η απόκριση, είπα: 
Δέσποινα, ζη και ζώνεται (2), δικός μας είναι πάντα!».
Έπαιξα εγώ της Μαξιμώς(3) και χόρεψε, του Ακρίτα
ξεσκέπασα τη λεβεντιά και τον παράδωκα ίσα
προς τους καιρούς αθάνατο, και οι Μοίρες με μοιράναν
όλες, πρωτοφανέρωτη στη δόξα της Αθήνας,
από τη Ρώμη πέρασα και ρίζωσα στην Πόλη.
Σαν κύκνο, Ευρώτα, μ' έλουσες, και οι ροδοδάφνες σου άξια
κανοναρχουσαν, κι έψελνα. Και μ' έβρεξε και ο Κύδνος (4)
που ακόμα από το αντίφεγγο της Κλεοπάτρας φέγγει. 
Γεννήτρες μου είν' οι μυστικές και οι φοβερές Μητέρες (5).
Φλογέρα η γλώσσα και η όψη μου , μα χίλιες όψες παίρνω,
και το τραγούδι μου χρησμός και η μουσική μου νόμος.
Με τα φτερούγια του ονείρου κι αβάσταγα πετώντας 
περνώ από πάνω από καιρούς, και από τους τόπους πέρα
με πας, καράβι,δαίμονα του πέλαου, Φαντασία.
Γίνομαι σάλπιγγα, σαλπίζω απάνου από τους τάφους,
τους πεθαμένους ξαγρυπνώ, το δρόμο τους ρυθμίζω,
και το κορμί του τωρινού στο περασμένο δίνω,
και φέρω σας και τ' αυριανά με πρώιμη γέννα ομπρός σας.
Τον άλλο κόσμο εγώ 'χω αρχή, τέλος τον κόσμο όλο,
γιομίζω τον αέρα αχός, μ' ακούν, τ' αυτιά γητεύω,
κι απ' τον αχό περνώ στο φως και πουθενά δε στέκω,
και ζωγραφιά τη μουσική, τον ήχο στίχο κάνω,
και το πουλί είμαι και λαλά μ' ανθρώπινη λαλίτσα
και με λαλιά υπεράνθρωπη κι ακούστε με, κι ακούστε.
Μην τρέμετε είμαι η ταπεινή, κι εγώ είμαι όλου του κόσμου,
κι εγώ είμαι η βλάχα η όμορφη, κι η βλάχα η παινεμένη.  (β)
(...)  

Κωστής Παλαμάς

..........................................................................................................

1. Τα ονόματα Μουσών και προφητισσών εξαίρουν το θεϊκό και πνευματικό χαρακτήρα της πολιτικής φωνής. 2. πολεμάει, αγωνίζεται. 3. Μαξιμώ: ηρωίδα της Ακριτικής ποιήσεως. 4. ποταμός της Μ. Ασίας, όπου έκαμε το μπάνιο του ο Μ. Αλέξανδρος και ταξίδεψε,αργότερα, η Κλεοπάτρα (βλ. Πλούταρχο, Αντώνιος, 26). 5. Αρχαίες θεότητες, σχετιζόμενες με τη λατρεία της γης.   

.................................................................................................................................................................

α & β . Από την ανθολογία, "Η Ελληνική Ποίηση", ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΟΚΟΛΗ, Αθήνα 1983. 

Τα κείμενα για τεχνικούς λόγους είναι στο μονοτονικό σύστημα γραφής.

Δόξα στὸ Μεσολόγγι

ΚΩΣΤΗΣ  ΠΑΛΑΜΑΣ
1859 - 1943

Γῆ, τοὺς ξάστερους πάντοτε οὐρανούς μου
Κάθε λογῆς κόσμοι ἀστρικοὶ πλουμίζουν,
Ἄστρα ποὺ σβύνουν καὶ ποὺ πέφτουν, ἄστρα
Ποὺ τρεμοφέγγουν,
Πλανῆτες, φωτοσύγνεφα, κομῆτες,
Φῶτα χλωμὰ καὶ φῶτα θάμπωμα, ἥλιοι,
Πὲς τὰ μαργαριτάρια καὶ χρυσάφια,
Πὲς τὰ διαμάντια.
Μὰ ἐσύ, ρουμπίνι ἀπ᾿ τοὺς ἀχνοὺς δεμένο
Μαρτυρικῶν καὶ ἡρωικῶν αἱμάτων.
Στὸν οὐρανὸ τῆς πλάσης, καθὼς εἶναι τοῦ πόλου τὸ ἄστρο,
Τοῦ πόλου τὸ ἄστρο ἐσὺ στοὺς οὐρανούς μου
Τῆς Δόξας, δόξα, ὦ Γῆ! Τὸ Μισολόγγι:
Κι᾿ οἱ μὲ ὀνόματα μύρια γνωρισμένοι
Κόσμο μου ποὺ εἶναι
Κι᾿ οἱ ἀπὸ σπαθιοῦ καταχτητές, καὶ οἱ δάφνες
Τῶν πολεμάρχων οἱ αἱματοβαμμένες,
Κι᾿ οἱ Ἀλέξαντροι
Κι᾿ οἱ Ἑφτάλοφες καὶ οἱ Νίκες
Καὶ οἱ Σαλαμῖνες,
Καὶ μὲ τὶς ἱστορίες οἱ πολιτεῖες
Καὶ στόματα χρυσὰ καὶ οἱ Κυβερνῆτες
Κι᾿ οἱ Ἠράκλειτοι τοῦ Λόγου καὶ τῆς Τέχνης
παντοῦ κι᾿ οἱ Αἰσχύλοι,
Ἀνήμποροι ὅπως κι᾿ ἂν σταθοῦν μπροστά σου,
Καὶ σὲ μιᾶς τρίχας ἤσκιο νὰ θολώσουν
Τὴν ξεκομμένη ἀπ᾿ τοῦ Κυρίου τὴν ὄψη
Φεγγοβολιά σου.
Μισολόγγγι. Χαρὰ τῆς ἱστορίας,
Γῆ ἐπαγγελμένη. Πᾶνε ἑκατὸ χρόνια,
Κι᾿ ἂς πᾶνε. Ἡ θύμηση ἄχρονη μπροστά σου
Θὰ γονατίζει.

Κωστής Παλαμάς

Ύμνος των αιώνων

ΚΩΣΤΗΣ  ΠΑΛΑΜΑΣ

1859 - 1943

Mητέρα μας πολύπαθη, ω αθάνατη,
δεν είναι μόνο σου στολίδι οι Παρθενώνες·
του συντριμμού σου τα σπαθιά στα κάμανε
φυλαχτά και στεφάνια σου οι αιώνες.

Kαι οι πέτρες που τις έστησε στο χώμα σου
το νικηφόρο χέρι του Pωμαίου,
κ' η σταυροθόλωτη εκκλησιά από το Bυζάντιο,
στον τόπο του πολύστυλου ναού του αρχαίου,

Kι αυτό το κάστρο που μουγγρίζει μέσα του
της Bενετιάς ακόμη το λιοντάρι,
κι ο μιναρές που στέκει, της ολόμαυρης
και της πικρότατης σκλαβιάς απομεινάρι,

Kαι του Σλάβου το διάβα αντιλαλούμενο
στ' όνομα που μας έρχεται στο στόμα
-με το γάλα της μάννας που βυζάξαμε-
σαν ξένη ανθοβολιά στο ντόπιο χώμα,

Όλα ένα νύφης φόρεμα σου υφαίνουνε,
σου πρέπουνε, ω βασίλισσα, σα στέμμα,
στην ομορφάδα σου ομορφιά απιθώσανε
κ' είναι σα σπλάχνα απ' το δικό σου το αίμα.

Ω τίμια φυλαχτά, στολίδια αταίριαστα,
ω διαβατάρικα, από σας πλάθετ' αιώνια,
κόσμος από παλιά κοσμοσυντρίμματα,
η νέα τρανή Πατρίδα η παναρμόνια!

Κωστής Παλαμάς
..................................................................................................................................
("Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού", Νέα Ελληνική Λογοτεχνία και Πολιτισμός)

Πατρίδες

ΚΩΣΤΗΣ  ΠΑΛΑΜΑΣ

1859 - 1943

Εδώ ουρανός παντού κι ολούθε ήλιου αχτίδα 

και κάτι ολόγυρα σαν του Υμηττού το μέλι,
βγαίνουν αμάραντ’ από μάρμαρο τα κρίνα,
λάμπει γεννήτρα ενός Ολύμπου η θεία Πεντέλη.

Στην Ομορφιά σκοντάβει σκάφτοντας η αξίνα, 

στα σπλάχνα αντί θνητούς θεούς κρατά η Κυβέλη, 

μενεξεδένιο αίμα γοργοστάζ’ η Αθηνά,

κάθε που τη χτυπάν του δειλινού τα βέλη.

Της ιερής ελιάς εδώ ναοί και οι κάμποι

ανάμεσα στον όχλο εδώ που αργοσαλεύει

καθώς απάνου σ’ ασπρολούλουδο μια κάμπη,

ο λαός των λειψάνων ζη και βασιλεύει

χιλιόψυχος το πνεύμα και στο χώμα λάμπει

το νιώθω με σκοτάδια μέσα μου παλεύει.

Κωστής Παλαμάς

 .................................................................................................................................................

Η ελληνική ποίηση, σελ. 229, ΚΔ. ΣΟΚΟΛΗ , ποίημα από την ενότητα «η ασάλευτη ζωή».

Παιδί το περιβόλι μου

ΚΩΣΤΗΣ  ΠΑΛΑΜΑΣ

1859 - 1943

Παιδί, το περιβόλι μου που θα κληρονομήσεις,
όπως το βρεις κι όπως το δεις να μη το παρατήσεις.
Σκάψε το ακόμα πιο βαθιά και φράξε το πιο στέρεα,
και πλούτισε τη χλώρη του και πλάτυνε τη γη του,
κι ακλάδευτο όπου μπλέκεται να το βεργολογήσεις,
και να του φέρεις το νερό το αγνό της βρυσομάνας.

Κι αν αγαπάς τ’ ανθρώπινα κι όσα άρρωστα δεν είναι,
ρίξε αγιασμό και ξόρκισε τα ξωτικά, να φύγουν,
και τη ζωντάνια σπείρε του μ’ όσα γερά, δροσάτα.
Γίνε οργοτόμος, φυτευτής, (γίνε) διαφεντευτής.

Κι αν είναι κι έρθουνε χρόνια δίσεχτα,
πέσουν καιροί οργισμένοι,
κι όσα πουλιά μισέψουνε σκιασμένα, κι όσα δέντρα,
για τίποτ’ άλλο δε φελάν παρά για μετερίζια.

Μη φοβηθείς το χαλασμό. Φωτιά! Τσεκούρι!
Τράβα, ξεσπέρμεψέ το, χέρσωσε το περιβόλι,
κόφτο, και χτίσε κάστρο απάνω του και ταμπουρώσου μέσα,
για πάλεμα, για μάτωμα, για την καινούργια γέννα.

Π’ όλο την περιμένουμε κι όλο κινάει για να ‘ρθει,
κι όλο συντρίμμι χάνεται στο γύρισμα των κύκλων.
Φτάνει μια ιδέα να στο πει, μια ιδέα να στο προστάξει,
κορώνα ιδέα, ιδέα σπαθί, που θα είναι απάνου απ’ όλα.

Κωστής Παλαμάς

Μια πίκρα

ΚΩΣΤΗΣ  ΠΑΛΑΜΑΣ

1859 - 1943

Τα πρώτα μου χρόνια τ’ αξέχαστα τα 'ζησα
κοντά στ’ ακρογιάλι,
στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήμερη,
στη θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Και κάθε φορά που μπροστά μου η πρωτάνθιστη
ζωούλα προβάλλει,
και βλέπω τα ονείρατα κι’ ακούω τα μιλήματα
των πρώτων μου χρόνων κοντά στ’ ακρογιάλι,
στενάζει, καρδιά μου, το ίδιο αναστέναγμα:
Να ζούσα και πάλι
Στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήμερη,
στην θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Μια μάνα είν’ η μοίρα μου, μια μάνα είν’ η χάρη μου,
δεν γνώρισα κι άλλη:
Μια θάλασσα μέσα μου σα λίμνη γλυκόστρωτη
και σαν ωκεανός ανοιχτή και μεγάλη.
Και να! μες τον ύπνο μου την έφερε τόνειρο
κοντά μου και πάλι
τη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήμερη,
τη θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Κι εμέ, τρισαλίμονο, μια πίκρα με πίκρανε,
μια πίκρα μεγάλη,
και δε μου τη γλύκαινες, πανώριο ξαγνάντεμα
της πρώτης λαχτάρας μου, καλό μου ακρογιάλι.
Ποια τάχα φουρτούνα φουρτούνιαζε μέσα μου
και ποια ανεμοζάλη,
που δεν μου την κοίμιζες και δεν την ανάπαυες,
πανώριο ξαγνάντεμα, κοντά στ’ ακρογιάλι,
Μια πίκρα είν’ αμίλητη, μια πίκρα είν’ ανεξήγητη,
μια πίκρα μεγάλη,
η πίκρα που είν’ άσβηστη και μες τον παράδεισο
των πρώτων μας χρόνων κοντά στ’ ακρογιάλι.

Κωστής Παλαμάς
...............................................................................................
(Καημοί της Λιμνοθάλασσας)