Φορωνίς

ΓΙΩΡΓΟΣ  ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας

"Φορωνίς" 

(Ἐπύλλιον) 

‘Αναστήλωσις Γιώργος Πετρόπουλος 

[Ἀνασύστασις του ’απωλεσθέντος ἤδη ἀπό τήν ἀρχαιότητα ὁμωνύμου ἔπους, βάσει τοῦ κειμένου τοῦ Ι.Θ. Κακριδή εἰς τό βιβλίον του "Προομηρικά, Ὁμηρικά, Ἡσιόδεια" (Ἀθήνα 1980) σελίδες 50-58] 

                              Α'

[Τῆς Μνημοσύνης κόρη Σύ, στεφανηφόρα Μούσα, 

τραγούδησε γιά τά ἐσθλά τοῦ Φορωνέως ἔργα 

τοῦ ποταμοῦ τοῦ Ἴναχου καί τῆς Μελλίας τέκνον, 

ὅπου γενάρχης τῶν θνητῶν καλεῖται ὑπό πάντων 

και ’απείρας προσέφερε βροτοῖς εὐεργεσίας].                5 

                              Β' 

Ὅταν ὁ Ζεύς βασίλευεν ἐπί τῆς γῆς ἀκόμη 

εἰς βίον Παραδείσιον οἱ ἄνθρωποι ἐζοῦσαν, 

ἐλεύθεροι κι ἀνέφελοι ἐκ τῶν δεινῶν του κόσμου, 

μονήρεις τε καί εὐτυχεῖς εἰς δάση σκιωμένα 

ἐν ἁρμονία θεϊκῆ, γλώσσαν λαλοῦντες μίαν, 

ἐνῶ εἰρήν’ ἠπλώνετο ἐπί τῆς οἰκουμένης 

κι ὅλοι πατέρα ἔλεγαν τον θεῖον Φορωνέα, 

ἀφοῦ αὐτός ἐγέννησε τά πλήθη τῶν Ἑλλήνων.             13

                              Γ΄

Ὅμως οἱ σκόρπιοι ἄνθρωποι ἦτο βεβαία λεία 

ὅλων τῶν ἄγριων θηρῶν εἰς δάση ελοχευόντων 

 δι' ’ὁ καί ὁ τηλεκτειτός ὁ Φορωνεύς ἐσκέφθη
τό πρῶτον εἰς συνοικισμούς πάντες νά μεταγάγη 

καί ἔτσι ἀσφαλέστερον τόν βίον νά διάγουν.                18 

Ἀνέβη εἰς τόν οὐρανόν κι ἐκεῖ τό πῦρ λαμβάνων 

τό σκότος ἐδιέλυσε μελανηφόρου νύκτας. 

Ἀλλά καί πόλιν οἴκησε: τό φημισμένον Ἄργος, 

γιά τό ὁποῖο μάλωσαν ὁ Ποσειδῶν κι ἡ Ἥρα 

ποιός πολιοῦχος θά γενῆ. Ποιός θά γενῆ προστάτης. 

Κριταί τόν Ἀστερίωνα, τόν Κηφισσό κι ἐκεῖνον 

ὤρισαν οἱ ἀθάνατοι σ' αὐτήν τήν διαμάχην 

εἰς τήν ὁποίαν ἡ θεά νίκησε κατά κράτος. 

Γι' αὐτήν, λοιπόν, ‘ὁ Φορωνεύς πρῶτο ναό ιδρύει 

καί τῆς συζύγου τοῦ Διός θεσπίζει τήν λατρείαν 

προσφέροντας θυμίαμα κι αἱματερές θυσίες.                 29

                             Δ'

Ὁπόταν τ' Ἄργος τό κλεινόν εἰς πληθυσμόν αὐξάνει 

ωκύπους σπεύδει ὁ Ἑρμῆς νά κάνη μετοικήσεις 

εἰς τάς ἠπείρους ἅπασας, εἰς ὅλον τόν πλανήτην. 

Ὅμως τάς γλώσσας μπέρδεψε κι ἀσυνεννοησία 

ἐπικρατεῖ εἰς τούς λαούς κι ἐκ ταύτης ἡ ἀμάχη 

γιά κατοχήν βοσκότοπων, κοιλάδων καί ὑδάτων.

Ἐκ τούτου δέ ὁ Φορωνεύς τά ὄπλα ἐφευρίσκει. 

Ἄλλά κι ἡ ’εν ταῖς πόλεσιν κρατοῦσα ἀστασία

τῶν πολιτῶν, πού μάχονται πρός ἴδιον συμφέρον,

τόν θαυμαστόν Διϊφιλον, γιά τό χρυσόν τό γένος,

ἔδοξε δικαστήρια καί νόμους νά ὁρίση.                        40

                             Ε'

Αὐτά ἰδών τά χαλεπά ὁ ἄναρχος Κρονίδης 

πολύ δυσαρεστήθηκε. Ἡ πτῶσις τοῦ ἀνθρώπου 

ἦτο αἰτία κι ἀφορμή τήν γῆ νά παρατήση 

κι εἰς τοῦ Ὀλύμπου τά λαμπρά τά δώματα ν' ἀνέβη, 

διάδοχον ἀφήνοντας ἐδῶ τόν Φορωνέα.                       45

                             Ζ'

Κι ὁ Φορωνεύς, πού ἔζησε πολλές χιλιάδες χρόνια 

δέν ξέρομεν πώς πέθανε, τό μνῆμα του πού κεῖται, 

ἄν καί γενάρχης ἔγινε στῶν Ἀτρειδῶν τόν οἶκον 

καί τ' Ἄργος νά σεμνύνεται ὡς πιό ἀρχαία πόλις. 

Ἔτσι τό θέλησεν ὁ Ζεύς, ὁ νεφεληγερέτης.                   50


Γιώργος Πετρόπουλος

..............................................................................................................

Σημειώσεις

Ἡ "Φορωνίς" ἀποτελεῖ τήν Ἑλληνικήν βίβλον γεννέσεως" κατ' ἀντιδιαστολήν πρός τήν ἑβραϊκήν. Τό ἐντός ἀγκύλης εὐρισκόμενον Α' ἀποτελεῖ τό εἰκαζόμενον προοΐμιον τοῦ ἐπυλλίου, κατ' ἀναλογίαν τῶν Ὁμηρικῶν προοϊμίων. Τό ἔπος αὐτό, τό ὁποῖον ἦτο μικρόν εἰς τήν ἀρχαιότητα, ἐχάθη λίαν ἐνωρίς. Ἡ ἐνταύθα δέ διαίρεσίς του ἐγένετο βάσει τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀειμνήστου Ι.Θ.Κακριδή. 

Υ μ ν ο ς σ τ η ν Ή ρ α

ΣΑΠΦΩ  Η  ΛΕΣΒΙΑ

(630 - 590 π. Χ.)

Ύ μ ν ο ς  στην  Ή ρ α

      "Στο ποίημα αυτό η Σαπφώ προσκαλεί την Ήρα να την βοηθήσει για κάποιο σκοπό που δεν γνωρίζουμε. Το κείμενο διαθέτει όλα τα τυπικά στοιχεία ενός κλητικού ύμνου: την αίτηση να έρθει η θεότητα στο ακριβές μέρος, όπου στέκεται ο θνητός (στ. Ι), την παράκληση για ευμένεια και υποστήριξη  (ΙΙ), την επίκληση μιας προηγούμενης περίπτωσης, κατά την οποία βοήθησε η θεά (3-12).

Η Σαπφώ αρέσκεται να συγκρίνει τις ερωτικές της δυσκολίες με ανάλογες επικές - μυθικές καταστάσεις. Εδώ το μυθικό παράδειγμα είναι φανερό και στις τρεις στροφές, ενώ η ερωτική κατάσταση, για την οποία ζητάει βοήθεια η Σαπφώ, πρέπει να αναπτυσσόταν στη φθαρμένη (4) στροφή. Αν και η Σαπφώ επικαλείται αποκλειστικά την Ήρα, εν τούτοις το μυθικό παράδειγμα που χρησιμοποιεί περιλαμβάνει συνδυασμένη δράση του Δία της Ήρας και του Διόνυσου. Αυτές οι θεότητες διέθεταν κοινό ιερό στη Λέσβο, όπου η γέννηση του Διονύσου και ο θάνατος της μητέρας του Σεμέλης φαίνεται ότι έπαιζε σημαντικό ρόλο στη λατρεία". 

Ύ μ ν ο ς  στην  Ή ρ α

Κοντά σε μένα που προσεύχομαι μακάρι να φανεί,

σεβάσμια Ήρα, η γεμάτη χάρη μορφή σου,

που οι γιοι του Ατρέα, ξακουστοί βασιλείς,

είδαν όπως ευχήθηκαν.

Έχοντας κάνει πολλά κατορθώματα,

πρώτα στο Ίλιο, μετά στο πέλαγος,

ανοίγοντας πανιά για τη Λέσβο να φτάσουν εδώ

δεν μπορούσαν,

προτού καλέσουν εσένα και το Δία ικέσιο

και τον ποθητό γιο της Θυώνης.

Έτσι και τώρα βοήθησέ με ευμενής

όπως κι εκείνος τον παλιό τον καιρό.

Σαπφώ η Λέσβια

..........................................................................................................

Από την "ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ  ΑΡΧΑΙΩΝ  ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ  ΥΜΝΩΝ", σελ. 298-301, Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2005.

Ύμνος στην Ίσιδα

ΘΕΑ  ΙΣΙΔΑ

Ύμνος στην Ίσιδα

"Η λατρεία της Ίσιδας, αιγυπτιακής θεότητας, εξαπλώθηκε σ' όλο το γνωστό τότε κόσμο κατά την ελληνορωμαϊκή εποχή.              

              mythagogia.blogspot.com            

Στο αιγυπτιακό πάνθεο είναι γυναίκα  του Όσιρη και μητέρα του θεού-ήλιου Ώρου. Ο Σετ ή Σεθ, θεός της σκιάς, σκότωσε τον Όσιρη και την επομένη μέρα ο Ώρος τον εκδικείται. Κατά τη διάρκεια της νύχτας η Ίσιδα αναζητούσε απεγνωσμένα τον Όσιρη και θρηνούσε. Η Ίσιδα ως μητέρα των θεών, ως νικήτρια των δυνάμεων της νύχτας, απέκτησε πολύ γρήγορα μυστήρια και με την ιδιότητα αυτή έδωσε την αφορμή για διάφορες ταυτίσεις στην ελληνική θρησκεία. Εξαιτίας της αναζήτησης του Όσιρη και της εικονογραφίας της (παριστάνεται συχνά με μορφή αγελάδας που υποβαστάζει τη σελήνη) συνδέθηκε με την Ιώ. Θεωρήθηκε υπέρτατη θεότητα και στα πλαίσια του θρησκευτικού συγκρητισμού της ελληνορωμαϊκής εποχής ταυτίστηκε κυρίως με τη Δήμητρα, αφού και η Δήμητρα είχε περιπλανηθεί θρηνώντας για την Περσεφόνη, ήταν η μητέρα που διέθετε τα δικά της μυστήρια. Η Ίσιδα θεωρούνταν ότι είχε εξουσία πάνω στους νεκρούς, τους οποίους μάλιστα μπορούσε να αναστήσει. Εξελίχτηκε τελικά σε μια παγκόσμια θηλυκή αρχή με εξουσία στη θάλασσα, όπου είναι και προστάτιδα των ναυτικών, τις πηγές της ζωής, τους καρπούς, καθώς και στις μεταμορφώσεις των στοιχείων της φύσης και των εποχών."    (σελ. 310)

                                                       *****

                              1

Ένας ύμνος στη γη
και στα πλοία που σκίζουν τη θάλασσα
ψέλνεται. Μια υπάρχει εξουσία
στις τελετές τις πολύμορφες,
η βαθυκέρατη Ίσιδα,
που του καλοκαιριού και της άνοιξης,
του χειμώνα κατευθύνει
τα νιογέννητα ηνία.
Σε καλούν η φωτιά του Άδη,
ο χθόνιος Υμέναιος,
οι τοκετοί όσων γεννιούνται,
 της Αφροδίτης οι ίμεροι,
εσύ των νηπίων μητέρα,
πυρ τέλειο άρρητο,
οι Κουρήτες της Ρέας,
του Κρόνου η σπορά.
Όλες τις πόλεις στο ρυθμό της
χορεύει η αρματηλάτισσα Ίσιδα
απ' τ' ανάκτορά της.                         (σελ. 313)

Ανώνυμος

*****

Ύμνος στην Ίσιδα

Ο ύμνος αυτός της αυτοκρατορικής εποχής βρέθηκε σε αιγυπτιακό πάπυρο του 3ου αιώνα μ. Χ. Πολλοί στίχοι του είναι κατεστραμμένοι, αλλά από τα σωζόμενα τμήματα του κειμένου γίνεται φανερό ότι ο ύμνος κινείται στο ίδιο πλαίσιο με τον προηγούμενο: Η Ίσιδα αποτελεί κοσμική δύναμη που διαφεντεύει τα πάντα.    (σελ. 314)

                            2

[..............]
ούτε από το γδούπο το βαρύ των βροντών τρανταζόμαστε,
ούτε στα ψηλά χιονόδαρτα όρη πλανιόμαστε,
μα πάντα απ' την ανέφελη του αιθέρα τη λάμψη ευφραινόμαστε
Χάρη σε σένα γνωρίζουμε από πού του ήλιου το φως προέρχεται
και πώς σέρνει τη μαύρη τη νύχτα, πώς τα άστρα βαδίζουν
τον κύκλο το μέγα του δρόμου που στην αρχή του επιστρέφει,
πώς ο Ποσειδώνας έλαχε το βαθυγάλαζο πόντο
και το ζόφο, μούχλα γεμάτο, ο μαυρομάλλης έλαχε ο Άδης.
Από σένα τις βροντές, τους γεμάτους αιθάλη κεραυνούς,
των ψυχρών ανέμων τη γένεση  [.............................]
ακούσαμε και τη φύση των μακάριων θεών και θνητών των ανθρώπων,
αλλά και την αρετή την ανθρώπινη  [.......................]
(οι υπόλοιποι στίχοι είναι κατεστραμμένοι)                     (σελ. 317)

Ανώνυμος

............................................................................................................
Ανθολογία αρχαίων ελληνικών ύμνων , σελ. 310-317, Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2005.

Ησιόδεια Κοσμογονία

Η Σ Ι Ο Δ Ο Σ

8ος  αι. π. Χ.

Ο Ησίοδος υπήρξε μετά τον Όμηρο ο δεύτερος σε σπουδαιότητα αρχαίος ποιητής. Γεννήθηκε στην Άσκρη της Βοιωτίας, όπου κατέφυγε ο πατέρας του από την αιολική Κύμη της Μικράς Ασίας, αλλά η ακριβής χρονολογία της γέννησής του δεν είναι γνωστή.

Η  ΗΣΙΟΔΕΙΑ  ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ  ΚΑΙ  Ο  ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ  
ΤΗΣ  ΓΗΣ  ΑΠΟ  ΤΟΝ  ΟΥΡΑΝΟ

  [...] Από μία άποψη, θα έπρεπε να εξετάσουμε το έργο του Ησίοδου πριν από τις ορφικές δοξασίες, αφού η "Θεογονία" και το "Έργα και Ημέραι" πιθανώς, έχουν συντεθεί, στις αρχές του 7ου αιώνα π. Χ., και πολλά από τα θέματα που αναπτύσσονται από τους "ορφικούς" και άλλους είναι ολοφάνερα επηρεασμένα, εδώ και εκεί από τις αντιλήψεις του Ησίοδου. Ανήκουν όμως σε μια παράδοση λαϊκών, μη αναλυτικών ιδεών για τον κόσμο και την εξέλιξή του, και η παράδοση αυτή εκφράζεται σποραδικά στο έργο του Ομήρου (βλ. υποκεφ.  1 - 3).

        Ο Ησίοδος, από την άλλη μεριά, παρόλο που συνέθεσε τα έργα του μόνο μια γενιά περίπου έπειτα από το δημιουργό της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, αντιπροσωπεύει μια ολοφάνερα νέα προσπάθεια να συστηματοποιηθούν οι αρχαίοι μύθοι. Και αυτός επίσης ασχολείται με τις σχέσεις μεταξύ θεών και των θεαινών αλλά και προς πιο πρωτόγονες δυνάμεις, όμως έχει την έκδηλη πρόθεση όχι μόνο να βάλει κάποια τάξη σε ένα πανάρχαιο μυθικό υλικό, αλλά και να καταδείξει τις έσχατες πηγές της εξουσίας και το μεγαλείο του Δία. ... Στο "Έργα και Ημέραι", τονίζει ότι η τελική εξουσία του Δία πάνω στον κόσμο βρίσκεται σε συμφωνία με την Τάξη ή τη Δικαιοσύνη (Δίκη), είναι πιθανό να επηρέασε, αν και πιο έμμεσα, τις προσωκρατικές ιδέες - ιδιαίτερα, με τη μεσολάβηση του Ηράκλειτου, την αντίληψη ότι υπάρχει μια κρυμμένη, βαθύτερη αρμονία στον κόσμο. [...] 

       

31     Ησίοδος, Θεογονία  116

Έτσι λοιπόν πριν απ' όλα γεννήθηκε το Χάος, κι έπειτα            
      116                          
η ευρύστερνη η Γαία, των πάντων στέρεη έδρα παντοτινή,   
      117                                
και τα καταχνιασμένα Τάρταρα σε μια κόχη των απλωτών της Γης εγκάτων,                119
κι Έρως, ο ωραιότερος απ' τους αθάνατους θεούς,                   
      120                                           
αυτός που λύνει του κορμιού τα μέλη και σε θεών κι ανθρώπων
τα στήθια δαμάζει το νου και τη συνετή ορμήνια.
Και από το χάος γεννήθηκαν το Έρεβος κι η μαύρη Νύχτα
κι από τη Νύχτα πάλι γεννήθηκαν ο Αιθέρας και η Ημέρα,
που τους έπιασε και τους γέννησε αφού έσμιξε ερωτικά με το Έρεβος.                      125
Και η Γαία πρώτα απ' όλα γέννησε τον έναστρο Ουρανό,
ίσο μ' αυτήν, για να τη σκεπάζει ολοτρόγυρα,
για νά  ΄ναι στέρεη έδρα παντοτινή για τους μακάριους θεούς.
Έπειτα γέννησε ψηλά βουνά, χαριτωμένες κατοικίες των θείων
Νυμφών, που μένουν στα βουνά τα δασωμένα.                                                        130
Αυτή γέννησε και το πέλαγος το ανήσυχο, που κοχλάζει φουρτουνιασμένο,
τον Πόντο, χωρίς ηδονικό σμίξιμο .. κι ύστερα ,
αφού πλάγιασε με τον Ουρανό, γέννησε τον Ωκεανό, βαθύ κι ορμητικό,
και τον Κίο και τον Κρίο και τον Υπερίονα και τον Ιαπετό...   [...]


32     Ησίοδος, Θεογονία  695  (Ο Δίας εξακοντίζει κεραυνούς κατά των Τιτάνων):

[...]  Κόχλαζε όλη η γη και του Ωκεανού τα ρεύματα                                                695               
και η θάλασσα η ανήσυχη.. κι αυτούς , τους χθόνιους
Τιτάνες, ζεστή πνοή τους τύλιξε, κι άσβεστη φλόγα έφτασε
ως τον θείο αιθέρα, και η λάμψη η τρεμουλιαστή του κεραυνού
και της αστραπής τύφλωσε ως και των δυνατών τα μάτια.
Και κάψα καταπληκτική κυρίεψε το Χάος.. κι ήταν                                                   700
το ίδιο, στ' άκουσμα και στη θωριά, σάμπως η Γαία κι ο πλατύς
ο Ουρανός πάνωθέ της να σίμωναν ο ένας τον άλλο
γιατί τέτοιος μεγάλος γδούπος θε να γεννιόταν... [...]


34       Ησίοδος, Θεογονία 736

[...]  Πέρα κει, της σκοτεινής γης και του καταχνιασμένου Τάρταρου,                 
της θάλασσας της ανήσυχης και του έναστρου ουρανού,
όλων αυτών βρίσκονται σε μια σειρά οι πηγές και τα πέρατα,
τα μουντά και νοτερά, που ως και οι θεοί τα απεχθάνονται,
ένα μεγάλο χάσμα, που δε θά 'φτανε ούτε μια χρονιά ολάκερη                                 740
για να φτάσει κανείς στον πάτο του, αν πρώτα περνούσε τις πύλες του.
Όμως πέρα δώθε θα τον πήγαιναν οι χαλεπές θύελλες ,
ακόμα και για τους αθάνατους θεούς είναι τρομακτικό
αυτό το θέαμα.. και τα φοβερά άντρα της ζοφερής Νύχτας
στέκουν σκεπασμένα με μπλάβα σύννεφα.                                                              745


35     Ησίοδος, Θεογονία  811    (έπειτα από μια επανάληψη των στίχων 736-9, βλ. 34):

Εκεί υπάρχουν αστραφτερές πύλες κι ένα κατώφλι χάλκινο,
ακλόνητο στερεωμένο με αιώνιες ρίζες,
φυτρωμένο από μόνο του.. και μπροστά, μακριά απ' όλους τους θεούς,
μένουν οι Τιτάνες, μέσα στο ζοφερό το Χάος.

Ησίοδος

..........................................................................................................................................................
Από το έργο "ΟΙ  ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ  ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ", σελ. 50-55, των G.S. KIRK - J . E. RAVEN - M. SCHOFIELD, Εκδ. "ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ  ΙΔΡΥΜΑ  ΕΘΝΙΚΗΣ  ΤΡΑΠΕΖΗΣ", Αθήνα 1988.

Ποιητές της Παλατινής Ανθολογίας

ΠΑΛΑΤΙΝΗ  ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ

περιλαμβάνει ποιήματα της ελληνικής κλασικής περιόδου, της αλεξανδρινής, της ρωμαϊκής και χριστιανικής (από το 600 π.Χ. μέχρι το 900 μ.Χ.). Είναι όλα γραμμένα στην ελληνική γλώσσα, 

Nicolas Poussin 1594 - 1665 , Et in Arcadia 
ego Αρχαίοι Αρκάδες διαβάζουν επίγραμμα

από ελληνομαθείς της αλεξανδρινής, ρωμαϊκής και βυζαντινής εποχής. Τα επιγράμματα μιλούν για τη ζωή των ανθρώπων : Την αγάπη τον έρωτα, το παιχνίδι, την ανδραγαθία, τη σάτιρα, το θάνατο τη μεταφυσική διάσταση.. και ότι έχει σχέση με τον ανθρώπινο βίο!

ΔΙΟΔΩΡΟΣ  Ο  ΣΙΝΩΠΕΥΣ

(Δ΄αιώνας π. Χ.)

Ποιητής. Λίγα είναι γνωστά για το βίο του. Έγραψε αξιόλογες κωμωδίες. Επιγράμματά του διασώθηκαν στην "Παλατινή Ανθολογία".

Το μνήμα του Θεμιστοκλή

Μνήμα φιλόξενο έχει δώσει η Μαγνησία, ιδέστε!
τι, την πατρίδα του κι αν λύτρωσε από τους Μήδους, όμως
εδώ, βρήκε ο Θεμιστοκλής να τον σκεπάσει χώμα!
Μάταια η αρετή, στη γη αυτή, το γέρας θα προσμένει!  (σελ. 232)

(Παλατινή Ανθολογία, VI, 74)

                                                     *******

                                     ΛΕΩΝΙΔΑΣ  Ο  ΤΑΡΑΝΤΙΝΟΣ 

                                       (300 - 250 περίπου π. Χ.)

Ποιητής επιγραμματοποιός. Έζησε την εποχή που οι Ρωμαίοι καταλάμβαναν τη Νότια Ιταλία (Μεγάλη Ελλάδα). Ο Λεωνίδας αντιπροσώπευε ένα πολιτισμένο κόσμο και μπροστά στην απειλή της Ρώμης, μιας δύναμης βάρβαρης γι' αυτόν, έφυγε από τον Τάραντα, για να πλανηθεί εξόριστος και φτωχός σε τόπους όπου μιλούσαν την ελληνική γλώσσα. Ήταν ποιητής μορφωμένος και έμπειρος στη στιχουργική. Σε πολλά επιγράμματά του εμπνέεται από το φτωχόκοσμο του μόχθου. Τη ρεαλιστική τέχνη του τη διδάχτηκε από την Τεγεάτιδα Ανύτη. Πολλά επιγράμματά του διασώθηκαν στην Παλατινή Ανθολογία. Επηρέασε βαθιά τους μεταγενέστερους επιγραμματοποιούς.  (σελ. 232)

Αυτοβιογραφία

Από της Ιταλίας τη γη είμαι μακριά.. κι ακόμη

από τον Τάραντα, γλυκειά πατρίδα μου που εστάθη!

κι είναι πικρόν αυτό, πιο κι απ' το θάνατον ακόμη.

Όμως αντάλλαγμα γι' αυτή την πίκρα οι Μούσες μού 'χουν

δώσει.. κι έτσι του Λεωνίδα τ' όνομα δεν 'σβύστη!

τα χαριτόβρυτα τα δώρα των Μουσών για πάντα 

τη δόξα μου θα διαλαλούν σ' όλης της γης τα μάκρη!   (σελ. 233)

(Παλατινή Ανθολογία, VII, 715)

                             *

Για το Διογένη 

Του Άδη , θλιβερέ υπηρέτη εσύ, που με τ' ακάτι

το σκοτεινόχρωμο περνάς Αχέροντα το ρέμα,

δέξου κι εμέ κοντά - κι ας είναι βαρυφορτωμένο

από το πλήθος των νεκρών - τον κυνικό Διογένη.

Ένα μαντύα, ένα δισάκι, ένα ραβδί, κι ακόμη 

- ναύλο για το ταξίδι μου - τον οβολό μου φέρνω.   (σελ. 233)

(Παλατινή Ανθολογία  VII, 67) 

                            *

Ετοιμασία για ταξίδι

Ήρθε ο καιρός για τα ταξίδια, ιδές: τα χελιδόνια

έχουνε φτάσει και λαλούν κι η αύρα πνέει με χάρη

κι οι κάμποι ανθοπλημμύρισαν κι η θάλασσα έχει πέσει,

που ανάδευε με λύσσα ως χτες, τα μαύρα κύματά της.

Καιρός να λύσεις τα σκοινιά την άγκυρα να σύρεις

και τα πανιά σου ορθάνοιχτα να υψώσεις τώρα, ω ναύτη!

Αυτά σου μηνάει ο Πρίαπος, του λιμανιού ο προστάτης,

που ούριους ανέμους σου εύχεται πάντα μαζί σου νά 'χεις!   (σελ. 233)

(Παλατινή Ανθολογία, X, 1)

Διόδωρος ο Σινωπεύς

Λεωνίδας ο Ταραντίνος

................................................................................................................................................................
Από τη "ΝΕΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ" της Ρίτας Μπούμη - Ν. Παπά, Τόμος Α΄, σελ. 232-233, Εκδόσεις "Διόσκουροι" Αθήνα 

Ορφικός ύμνος στις Χάριτες

ΧΑΡΙΤΕΣ

Ορφικός ύμνος στις Χάριτες

(Quandt αρ. 60)

"Για τους Ορφικούς ύμνους βλ. τον ύμνο στον Άρη.

Το ποίημα απευθύνεται στις Χάριτες, θεότητες της ομορφιάς, της χάρης και της γοητείας, αλλά και της γονιμότητας.

Τρεις Χάριτες. Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι.

Οι Χάριτες σκορπούν τη χαρά στη φύση, στην καρδιά των ανθρώπων και των θεών. Κάνουν τα λουλούδια να ανθίζουν και χαρίζουν ομορφιά και χάρη σωματική, πνευματική, καλλιτεχνική και ηθική.Κατοικούν στον Όλυμπο, όπου συχνά μαζί με τις Μούσες σχηματίζουν χορούς. Αποτελούν μέρος της συνοδείας του Απόλλωνα, αλλά και της Αφροδίτης και του Διόνυσου. Τις παρουσιάζουν συνήθως ως τρεις αδελφές, τρεις γυμνές νέες γυναίκες που κρατιούνται από τον ώμο.

Πατέρας τους είναι ο Δίας και μητέρας τους συνήθως η κόρη του Ωκεανού Ευρυνόμη ή η Ήρα. Ο συγκεκριμένος, όμως, ύμνος θεωρεί ως μητέρα τους την Ευνομία, η οποία ανήκει στις Ώρες, τις Εποχές (βλ. και τον επόμενο ύμνο). Τα ονόματά τους είναι χαρακτηριστικά: Αγλαΐα (= Λαμπερή), Ευφροσύνη (= Χαρά), Θάλεια (= αυτή που θάλλει, ανθοφορεί) ". 

              (mixanitoyxronoy)
              Οι τρεις Χάριτες, θεότητες της ομορφιάς, της χάρης της γοητείας, και της βλάστησης.
              Έργο του Αντόνιο Κανόβα. Μουσείο Ερμιτάζ

Ορφικός ύμνος στις Χάριτες

Ακούστε με μεγαλώνυμες Χάριτες, που δέχεστε τιμές
        λαμπρές,
θυγατέρες του Δία και της Ευνομίας της βαθύζωνης,
Αγλαΐα, Θάλεια Ευφροσύνη που φέρνεις πλούτο πολύ.
Εσείς τη χαρά γεννάτε, εράσμιες, ευμενείς, αγνές,
παίρνετε ποικίλες μορφές, αειθαλείς, ποθητές στους θνητούς.
Σε σας ευχόμαστε, που κάνετε κύκλο και σαν των λουλου-
        διών τους κάλυκες έχετε πρόσωπα, θελκτικές.
Ελάτε και δώστε μας πλούτο και πάντα στους μύστες να
        είστε προσηνείς.

Ορφικός ύμνος στις Χάριτες

.............................................................................................................
Τα δύο κείμενα πεζό και ποίημα είναι από την "Ανθολογία Αρχαίων Ελληνικών Ύμνων", σελ. 406 -409, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2005.

Ολυμπιόνικος 4ος

Αναπαράσταση από την αφή της ολυμπιακής φλόγας στην Αρχαία Ολυμπία

ΙΣΤΟΡΙΑ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΑΡΧΑΙΑ  ΕΛΛΑΔΑ

A.  Ο αθλητισμός στον Όμηρο και στον Ησίοδο

Επιμέλεια Σωκράτης Μελισσαράτος

   
" Με τον Όμηρο και τον Ησίοδο ερχόμαστε σε επαφή με μια κοινωνία όπου ο αθλητισμός έχει εισδύσει σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής,δημόσιας και καθημερινής. Η αγάπη για την άθληση κυριαρχεί παντού: νέοι άνθρωποι χαίρονται την έντονη σωματικοί προσπάθεια, τρανοί αρχηγοί και ήρωες αγωνίζονται να έρθουν πρώτοι, ενώ γύρω ένα πλήθος - λαός ή στρατός - δονείται από ενθουσιασμό παρακολουθώντας τις επιδόσεις τους. Με λίγα λόγια βρισκόμαστε μπροστά σε μια κοινωνία που, παράλληλα με τα ηρωικά της ιδανικά, χαρακτηρίζεται και από ένα γνήσιο αθλητικό πνεύμα.

Η έφεση για την άθληση είναι διάχυτη και στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια.  Την συναντάμε στις περιγραφές των αγώνων που έγιναν για να τιμηθεί ο νεκρός Πάτροκλος - τα άθλα επί Πατρόκλω- στους αγώνες που οργάνωσαν οι Φαίακες για να διασκεδάσουν τη θλίψη του Οδυσσέα  και σποραδικά σε μερικές άλλες περιπτώσεις. Όλοι οι ομηρικοί ήρωες λαχταρούν να διακριθούν στους αγώνες: κάθε ήρωας είναι και ένας αθλητής που προσπαθεί να ξεπεράσει τους άλλους.

                                         Ο ακοντιστής στην τελευταία φάση πριν τη βολή.
                                                     (An. Berolino,  Staatliche museum)

Το πάθος για τους αγώνες και η εξοικείωση με αυτούς άφησαν τη σφραγίδα τους στη γλώσσα. Στον απλό καθημερινό λόγο, εκφράσεις όπως π.χ. "μια ριξιά του δίσκου" ή "μια ριξιά του κονταριού" που χρησιμοποιούν για να ορίσουν χονδρικά μια απόσταση, είναι αρκετά συνηθισμένες."

"Τα αγωνίσματα που περιγράφονται στην Ιλιάδα, στα άθλα επί Πατρόκλω, είναι με τη σειρά: η αρματοδρομία, η πυγμαχία, η πάλη, ο δρόμος, η οπλομαχία, ο δίσκος, η τοξοβολία με στόχο και το ακόντιο." (1) 

Από την Οδύσσεια, όπως αναφέραμε έχουμε το πείραγμα του Ευρύαλου προς τον Οδυσσέα στο νησί των Φαιάκων, όπου ο βασιλιάς των Φαιάκων Αλκίνος διοργάνωσε αγώνες για τον ήρωα του Τρωικού πολέμου. 

«Δε μοιάζεις, ξένε, με άνθρωπο τεχνίτη στους αγώνες, 
αλήθεια, απ' όσους άπειρους γνωρίζει ο κόσμος όλος, 
παρά μου φαίνεσαι αρχηγός θαλασσινών εμπόρων, 
που τρέχει με πολύκουπο καράβι κι είναι ο νους του
μονάχα στις πραμάτειες του και στα συμφέροντά του,
πώς θα κερδίζει αρπάζοντας. Για αγωνιστής δε μοιάζεις.»  (2) 

και εκείνος, θεωρώντας τα λόγια του μεγάλη προσβολή της αρετής του, τον νικάει στο αγώνισμα του δίσκου και επιβεβαιώνει την υπεροχή του.   

                          Σκηνή αρματοδρομίας τεθρίππου. Ο ηνίοχος με τον λευκό χιτώνα είναι

                          ανεβασμένος στο ελαφρό δίτροχο άρμα και οδηγεί προσεχτικά το τέθριπ-

                          πο που πλησιάζει το σημείο καμπής. (Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο)

B. Η  Συμβολή του Αθλητισμού στην Αγωγή των Νεων

[...] Το αγωνιστικό και ανταγωνιστικό πνεύμα απλώνεται σε όλη την έκταση της ελληνικής ζωής και της δίνει ένα ιδιαίτερο χαρακτήρα και χρώμα. Μουσικοί και ποιητές, φιλόσοφοι και ρήτορες, ζωγράφοι και γλύπτες συναγωνίζονται με τα έργα τους ο ένας τον άλλο για την "αριστεία" που θα τους αναδείξει και θα τους χαρίσει τη νίκη, όπως οι αθλητές αγωνίζονται στο στίβο για το τιμητικό έπαθλο. Αυτό σημαίνει πως σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής δημιουργείται ο διάλογος και ο ισότιμος συναγωνισμός.

Τ ο στάδιο της Αρχαίας Ολυμπίας χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι.π.Χ.

Το μήκος του είναι 192,27 μ. δηλ. 600 ολυμπιακά πόδια. Δεξιά τα

ίχνη της εξέδρας των Ελλανοδικών και αριστερά ο βωμός της Δή-

μητρας Χαμύνης. 

Αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων (Πάντα να είσαι ο πιο καλός και να ξεπερνάς όλους τους άλλους). Την ποιητική αυτή ρήση ο Όμηρος την αποδίδει στον Πηλέα πατέρα του Αχιλλέα. Ο γιος του Πηλέα και της Θέτιδος ήταν για όλους τους νέους της εποχής του το τέλειο πρότυπο ανδρός του καλού "κα'γαθού". 

"Ο Πηλέας, μας ιστορεί ο μύθος, παρέδωσε το γιο του για να τον αναθρέψει ο Κένταυρος Χείρων, μια παράξενη μορφή σοφού, γυμναστή και γιατρού και μουσικού, που έθρεψε και άσκησε έξοχα το κορμί του νεαρού Αχιλλέα. Για να γίνει ο άφοβος και τέλειος πολεμιστής όμως μαζί με αυτή την άσκηση του δίδαξε και τη μουσική και το τραγούδι, αυτός ο φημισμένος μουσικός. 

Παράσταση αγώνα σταδίου στην κατηγορία των ανδρών. Οι πέντε

δρομείς τρέχουν προς τα δεξιά αιωρώντας έντονα τα χέρια. (Νέα 

Υόρκη, Metropolitan Museum) 

Αυτή την ιδανική αγωγή εφαρμόζουν όλες οι ελληνικές πόλεις στα αρχαϊκά χρόνια: γυμναστική του σώματος και μουσική, ενόργανη και φωνητική, που συνδυάζονται θαυμαστά στο χορό, κάποτε και στα αθλήματα.[...]

[...] Οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν πως η αγωγή αυτή πρέπει να είναι ανάλογη με το κοινωνικό και πολιτικό σύστημα της κάθε πόλης, όπως το διατυπώνει επιγραμματικά ο Αριστοτέλης: "παιδεύεσθαι προς τας πολιτείας". Άλλωστε στόχος της παιδείας ήταν για ένα μεγάλο διάστημα και στην πιο μεγάλη έκταση του ελληνικού κόσμου η διάπλαση άξιου πολίτη. (3) [...] 

Παρατίθεται το ποίημα του Πίνδαρου του Θηβαίου            

ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΟΣ 4ος

Μετάφραση: Διονύσης Καψάλης

Ο τέταρτος Ολυμπιόνικος του Πίνδαρου του Θηβαίου υμνεί τον Ψαύμη από την Καμάρινα της Σικελίας,  ο οποίος νίκησε στο αγώνισμα της αρματοδρομίας στην 82η ολυμπιάδα το 452 π.Χ.

Δία υπέρτατε, αρματηλάτη
της ακατάβλητης βροντής, δικές σου
οι Ώρες κι οι Καιροί που στροβιλίζονται
στης λύρας τα γυρίσματα και μ’ έστειλαν
μάρτυρα εδώ υπέροχων αγώνων·
στην είδηση του φίλου που νικά
σκιρτούν γλυκά και χαίρονται οι καλοί.
Όμως εσύ, του Κρόνου γιέ, που ορίζεις
το βάρος το ανεμόδαρτο της Αίτνας
που πλάκωσε τον εκατοντακέφαλο
τον κραταιό Τυφώνα, δέξου εσύ τον Ολυμπιονίκη,
δέξου τον ύμνο αυτό για χάρη των Χαρίτων,

αιώνιο φως στους άθλους της ανδρείας.

Είναι ο χορός κι ήρθε για να τιμήσει

το άρμα του Ψαύμη, που στεφανωμένος

με κλάδο ελιάς από την Πίσα βιάζεται

να πάει να δοξάσει την Καμάρινα.

Είθε ο καλός θεός να ευνοήσει

τους πόθους του· εγώ τον επαινώ

γιατί φροντίζει πάντα τ’ άλογά του

κι είναι φιλόξενος μ’ όλον τον κόσμο

κι άλλο στο νου δεν έχει παρά μόνο

την Ησυχία, το καλό της πόλης.

Την καθαρή αλήθεια λέω·

στην πράξη δοκιμάζονται οι θνητοί.

Έτσι έγινε και γλίτωσε απ’τη χλεύη

των γυναικών της Λήμνου ο γιος του Κλύμενου·

πηγαίνοντας να πάρει το στεφάνι

του νικητή στην οπλιτοδρομία,

στην Υψιπύλη γύρισε και είπε:

Ιδού ποιος είμαι εγώ στη γρηγοράδα,

ίδιος στα χέρια, ίδιος στην καρδιά·

άσπρα μαλλιά βγάζουν κι οι νέοι

συχνά πριν έρθει η ώρα και γεράσουν.

Πίνδαρος ο Θηβαίος

......................................................................................................................................................

1. Ολυμπιακοί αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα, σελ.24 &25 , ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ.

2. Οδύσσεια θ, σελ. 147, μετάφρ. ΖΗΣΙΜΟΥ ΣΙΔΕΡΗ, ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ 

3. Ολυμπιακοί αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ., σελ. 43 & 44.

Ολυμπία - Ολυμπιακοί Αγώνες

ΜΑΝΟΛΗΣ  ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ

(1919 - 1992)

ΕΛΛΑΔΑ  
ΚΑΙ  ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ  ΑΓΩΝΕΣ

      [...] Ο αθλητισμός στην αρχαία Ελλάδα εντάσσεται μέσα στο σύνολο της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου και αποτελεί ένα άρρηκτο κομμάτι της παιδείας του. Η ελληνική έννοια της παιδείας, έχει περιεχόμενο εξαιρετικά πλατύ και βαθύ. Αυτό σημαίνει την καλλιέργεια του ακέραιου ανθρώπου, αυτού που δεν χωρίζεται σε σώμα και πνεύμα, γιατί το πνεύμα δεν υπάρχει χωρίς το σώμα και το σώμα δεν έχει νόημα χωρίς το πνεύμα.

Ο Δισκοβόλος του Μύρωνος                                                                                            
Η πιο αντιπροσωπευτική πνευματική μορφή του αρχαίου κόσμου, ο Σωκράτης, ζει, εμπνέεται και διαλέγεται
μέσα στα γυμνάσια της Αθήνας, εκεί όπου οι νέοι αθλούνται γυμνοί..θαυμάζει τη σωματική τους ομορφιά και την αλκή και προχωρεί στην άσκηση της ψυχής τους. Κορυφαία και αντιπροσωπευτική έκφραση του αθλητισμού στην αρχαία Ελλάδα στάθηκαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες.[...]  Η πρώτη Ολυμπιάδα, χρονολογείται το 776 π. Χ.

       Η καλλιέργεια του αθλητικού πνεύματος στην αρχαία Ελλάδα εδράζεται στις ίδιες εκείνες πνευματικές βάσεις όπου εδράζονται και οι λοιπές πολιτιστικές αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Και πρώτη ανάμεσα σ' αυτές στέκεται η απελευθέρωση του ανθρώπου από τη δεσποτεία κάθε μορφής. Η θρησκευτική πίστη των Ελλήνων δεν τους στερεί την ανθρώπινη ελευθερία και σαν συνέπεια δεν τους απαλλάσσει από την ανθρώπινη ευθύνη. Η κοινωνική πειθαρχία και η υπαγωγή στους νόμους της πολιτείας αποτελεί υποχρέωση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών. Ο Νόμος για τον αρχαίο Έλληνα δεσμεύει και τους Θεούς και τους ανθρώπους και τους άρχοντες και τους αρχομένους. Για να κατορθώσει ο άνθρωπος να ζήσει με μια τέτοια υπεύθυνη ελευθερία, έχει ανάγκη να πιστεύει στον εαυτό του, αυτό θα πει στο κορμί του και στο πνεύμα του, με μια λέξη στην υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής. 

       Η ορατή εικόνα της θεότητας είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, αφού και οι Θεοί των Ελλήνων έχουν όλα και μόνο τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου στην ιδεατή μορφή τους. Η σωματική τελειότητα, "το καλόν" αποτελεί για τον Έλληνα ομοίωση προς το Θεό, η σωματική αλκή είναι έκφραση αυτής της θεϊκής ομοίωσης, το ίδιο καθώς και η άλλη αρετή, αυτή που εμείς ονομάζουμε ψυχική. [...] Το περιλάλητο ιδανικό του "καλού κ'αγαθού" είναι ένα ιδανικό που δεν μεταφράζεται και δεν κατανοείται έξω από την αρχαία Ελλάδα. [...] 

Μανόλης Ανδρόνικος

Το στάδιο της Ολυμπίας χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. π. Χ. Το μήκος του είναι 192,27 μ. δηλ. 600 ολυμπιακά πόδια. Η καμαρωτή δίοδος, η κρυπτή, που συνέδεε το στάδιο με το ιερό, κατασκευάστηκε στην ελληνιστική εποχή. Ήταν η επίσημη είσοδος του σταδίου από όπου έμπαιναν οι Ελλανοδίκες και οι αθλητές. 

                                                                                *

Οι dromoi logotexnias, παραθέτουν το ποίημα του Θηβαίου αρχαίου λυρικού ποιητή Πίνδαρου σε
μετάφραση  Νίκου Γρηγοριάδη,

ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΟΣ 14ος
Στον Ασώπιχο τον Ορχομένιο, νικητή στη σταδιοδρομία (488 π.Χ.)

Α

Τύχατε κλήρο τα νερά του Κηφισού
και μένετε στη χώρα με τα ωραία άτια,
πολυτραγουδημένες Χάριτες,
βασίλισσες του πλούσιου Ορχομενού,
προστάτιδες των παλαιών Μινύων,
ακούστε που παρακαλώ γιατί πάντοτε οι θνητοί
και τα τερπνά και τα γλυκά με σας τα πετυχαίνουν
και τη σοφία δηλαδή, την ομορφιά, τη δόξα.
Γιατί ακόμα κι οι θεοί χωρίς τις θείες Χάριτες
δεν κυβερνούνε τους χορούς και τα συμπόσια-
αυτές επιστατεύουνε σ’ όλα τα ουράνια έργα
κι έχουν στήσει τους θρόνους τους
κοντά στον Πύθιο Απόλλωνα με τα χρυσά τα τόξα,
και την αιώνια σέβονται ισχύ του Ολύμπιου Δία.

Β

Σεβάσμια Αγλαΐα εσύ κι εσύ φιλόμουση Ευφροσύνη,
κόρες του παντοδύναμου θεού, παρακαλώ εισακούστε με!
κι εσύ Θάλεια φιλόμολπη που καμαρώνεις
για την τρανή την τύχη σου να βλέπεις
τούτη την επινίκια πομπή που πάει ελαφροπάτητη.
Ηρθα με στίχους λυγερούς τον Ασώπιχο να υμνήσω
και με αρμονία λυδική, γιατί Ολυμπιονίκης
είναι η Μινύα με τη δική σου χάρη.
Τώρα στο σκοτεινό της Περσεφόνης παλάτι άμε, Ηχώ,
να φέρεις το λαμπρό μαντάτο στο γονιό του, τον Κλεόδαμο.

Είδες, να πεις, ότι ο γιος του στης Πίσας την πανέμορφη

κοιλάδα με τα φτερά των ένδοξων επάθλων
στεφάνωσε την νεαρή του κόμη.

Πίνδαρος ο Θηβαίος

.................................................................................................................................

1.  Το πεζό κείμενο είναι απόσπασμα από την εισαγωγή του  Μανόλη Ανδρόνικου στο βιβλίο "ΟΙ    ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ   ΑΓΩΝΕΣ  ΣΤΗΝ  ΑΡΧΑΙΑ  ΕΛΛΑΔΑ", εκδ. Γεώργιος Α. Χριστόπουλος,   

  Γιάννης Κ. Μπαστιάς.

2.  Η μετάφραση του ποιήματος "ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΟΣ  14ος" του Πινδάρου είναι του Νίκου   

   Γρηγοριάδη.     

             

Ομήρου "Οδύσσεια" Ραψωδία λ΄ - Νέκυια

ΟΜΗΡΟΣ

Ο Ποιητής των Ποιητών 

Γράφει  ο  Σωκράτης Γερ. Μελισσαράτος

Ποιητής

    Μελετώντας τα Ομηρικά Έπη διαπιστώνουμε  πως η ηρωική επική ποίηση είχε τις ρίζες της σε παλαιότερες εποχές από την εποχή του Ομήρου. Ο Όμηρος είναι ο τελευταίος ποιητής, που δόμησε και τη μορφή και το περιεχόμενό τους. Στον Ομηρικό στίχο, καθώς και στη γλώσσα η τελειότητα, τόσο της μορφής, όσο και της γραφής, είναι αδιαμφισβήτητη! Και μόνο από αυτό διαπιστώνεται χωρίς κανένα ενδοιασμό η συνέχεια για τέσσερις χιλιάδες (4.000) χρόνια περίπου, τόσο της Ελληνικής Γλώσσας όσο και του Ελληνισμού και τουλάχιστον 5.200 χρόνια μετά την εύρεση της επιγραφικής ξύλινης πινακίδας και της εγχάρακτης πέτρας στη θέση «Νησί» τού Δισπηλιού της Καστοριάς. 

« Στο σημείο αυτό είναι αξιοσημείωτος και ο κριτικός και τεκμηριωμένος λόγος του Διδάκτωρος Νεοελληνικής Φιλολογίας (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου) Γιώργου Πετρόπουλου για την αυθεντικότητα των Προαλφαβητικών Ελληνικών Γραφών. Στην επιχειρηματολογία του σημαίνουσα βαρύτητα έχει η αναφορά και στη σπουδαία ανακάλυψη τού καθηγητή της Προϊστορικής Αρχαιολογίας (Παν/μιο Θεσ/κης) Γ. Χ. Χουρμουζιάδη. Την περίοδο 1992-1994 στη θέση «Νησί» τού Δισπηλιού της Καστοριάς από τις ανασκαφές του βρέθηκε επιγραφική ξύλινη πινακίδα , η οποία χρονολογήθηκε στα 5250 π. Χ. (Νεο-λιθική εποχή) από το εργαστήριο του «Δημόκριτου» με τη μέθοδο του άνθρακα (C14). Τα στοιχεία της ξύλινης πινακίδας και της εγχάρακτης πέτρας, που βρέθηκε στην ίδια περιοχή με σημεία της Γραμμικής Γραφής Α, «καθιστούν τη γραφή Ελληνική ανακάλυψη τουλάχιστον του 5250 π. Χ. κατά τον καθηγητή Γ. Χ. Χουρμουζιάδη, και τουλάχιστον 2000 χρόνια προγενέστερη κάθε ανατολικής γραφής» (1). 

    Στα Ομηρικά Έπη φαίνεται ότι ο Όμηρος απευθύνεται σε ανθρώπους της εποχής του, που γνώριζαν για τον Τρωικό πόλεμο! Ακόμη φαίνεται, μπορούμε να πούμε, με βεβαιότητα, ότι όλη η ιστορική και μυθική παράδοση είχε διαμορφωθεί κατά τέτοιο τρόπο που άγγιζε ακόμη και τον πυρήνα της Ιστορικής πραγματικότητας. Αυτό αποδεικνύεται και από τα αρχαιολογικά ευρήματα των ανασκαφών της Τροίας από το Heinrich Schliemann. 

Τα δύο  Ομηρικά ηρωικά   Έπη που έχουν διασωθεί η  Ι λ ι ά δ α και η Ο δ ύ σ -  σ ε ι α είναι δύο μεγαλειώδεις Ποιητικές Συνθέσεις, όπου υμνούνται τα κατορθώματα Ελλήνων ηρώων του Τρωικού πολέμου. Στο πρώτο (15.000 στίχοι περ.) ο ποιητής πραγματεύεται το δεκάχρονο πόλεμο των Αχαιών κατά των Τρώων, τον περίφημο Τρωικό πόλεμο, στο δεύτερο (12.000 περ. στίχοι) την επιστροφή του Οδυσσέα από την Τροία μετά από την δεκαετή περιπλάνησή του.. στην πατρίδα του την Ιθάκη, μετά το τέλος του πολέμου.                              ( Σ. Μελισσαράτος.)

*

    Οι dromoi logotexnias, παραθέτουν ένα απόσπασμα από τη  Ραψωδία λ΄ της Οδύσσειας σε μετάφραση  ΖΗΣΙΜΟΥ  ΣΙΔΕΡΗ.  

Ραψωδία  λ΄   (Νέκυια) 

(Αναχώρηση του Οδυσσέα και των συντρόφων του από το νησί της Κίρκης  για τον  «Κάτω Κόσμο» (Άδη) και κάθοδος αυτού στο βασίλειο του Θεού Πλούτωνα).
                                       *
 [...]  Τ' άρμενα σαν βολέψαμε, καθίσαμε στο πλοίο

και τ' οδηγούσε ο άνεμος κι ο άξιος κυβερνήτης.

Όλη τη μέρα αρμένιζε με τα πανιά ανοιγμένα.

Κι ο ήλιος σαν βασίλεψε κι ισκιώσανε όλοι οι δρόμοι,

στα πέρατα του τρίσβαθου Ωκεανού είχε φτάσει.[...]

[...]  Πρώτη η ψυχή του Ελπήνορα τότε ήλθε του συντρόφου,

γιατί δεν είχε ακόμα η γη σκεπάσει το κορμί του.

Στης Κίρκης τον αφήσαμε τ' αρχοντικό παλάτι

άκλαυτο κι άθαφτο, επειδή μας έσπρωχνε άλλη ανάγκη.
Και σαν τον είδα δάκρυσα και πόνεσε η καρδιά μου,
κι έτσι άρχισα να του μιλώ με λυπημένα λόγια..
 « Ελπήνορα, πώς έφτασες μες στο θολό σκοτάδι;
Πεζός εσύ με πρόλαβες κι ας είχα εγώ καράβι ». [...]

[...] Σε λίγο πρόβαλε η ψυχή της μάνας μου, η Αντίκλεια,
η κόρη του καλόκαρδου πρωτάρχοντα Αυτολύκου,
που ζωντανή την άφησα σαν πήγαινα στην Τροία.
Κι όταν την είδα δάκρυσα και λ΄΄ιγωσε η καρδιά μου.
Μα κι έτσι δεν την άφηνα κοντά στο αίμα νά ΄αρθει,
μ' όλο τον πόνο πόνιωθα, πριν φτάσει ο Τειρεσίας.
      Του Τειρεσία εκεί η ψυχή τότε ήρθε του Θηβαίου.
Σκήπτρο κρατούσε ολόχρυσο, με γνώρισε και μου ΄πε ..
 «Γιε του Λαέρτη θεϊκέ, πολύτεχνε Δυσσέα,
γιατί ήρθες, δόλιε, αφήνοντας του ήλιου τη λαμπράδα,
να ιδείς στον Άδη τους νεκρούς τον άχαρο τον κόσμο;
Τράβα απ' το λάκκο το σπαθί κι αλάργα βασταξέ το,
αίμα να πιώ και να σου πω στερνά την πάσα αλήθεια ».
Είπε, κι εγώ τραβήχτηκα κι έβαλα στο θηκάρι
τ΄ ασημοκάρφωτο σπαθί. Κι αίμα σαν ήπιε μαύρο,
άρχισε τότε ο άψεγος προφήτης κι έτσι μου ΄πε.
«Τον γλυκοπόθητο ζητάς Δυσσέα, γυρισμό σου,
μα δύσκολο κάποιος θεός για σένα θα τον κάμει.
Γιατί του κόσμου ο Σαλευτής θαρρώ δε θα ξεχάσει..
το πάθος πόχει στην καρδιά, που τύφλωσες το γιο του ».[...] 

Όμηρος
......................................................................................................................................................
(1). (Απόσπασμα από το έργο του Σωκράτη Μελισσαράτου, «Στο Υφαντό του Σύμπαντος Κόσμου», Κεφ. Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία και Γλώσσα στον Παγκόσμιο Πολιτισμό, σελίδα. 90,)