Πανσέληνος

Maria Luigia Di Stefano

(Μαρία Λουίτσια Ντι Στέφανο)

Η Maria Luigia Di Stefano (Μαρία Λουίτσια Ντι Στέφανο) είναι Ιταλίδα  Λογοτέχνιδα-ποιήτρια. Έχει σπουδάσει "Νεοελληνική Γλώσσα"  και διδάσκει ως καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια.

Οι δρόμοι λογοτεχνίας, παραθέτουν ένα ωραίο ποίημά της, που μας απέστειλε στην Ελληνική γλώσσα.   

Πανσέληνος

Κούραση από μεθύσι
για το ταλαιπωρημένο φεγγάρι
γεμάτο λουλούδι
κόκκινο
που σκιάζεται φωτίζοντας

την μαρμάρινη λίμνη

της καρδιάς
ψιθυρίζει ο αέρας
και μαύρο το ταξίδι
στο μονοπάτι της μοναξιάς
σημαία
το χαμόγελο του παιδιού
που σαν αετός παίζει
το νήμα της ζωής
αφήνει
τα φτερά
γλιστράνε στα δάκτυλα
της αόρατης επιθυμίας
των ονείρων.

Πανσέληνος
αδυνατώ να μετρήσω
τα χαλίκια
τα μικρά ψίχουλα
που πέταξα στο καλντερίμι
σιτάρι ελπίδας να φυτέψω
φως στο γυρισμό
λάμπει ο χωματόδρομος
να επιστρέψω
με παρέα την γλυκειά
μελαγχολία
μαζί με την απάτη της Κίρκης.

Πανσέληνος μέσα στο κύμα
πανσέληνος με την θαλάσσια αύρα
που μουρμουρίζει
πανσέληνος με τους γλάρους
που ερωτεύονται
πανσέληνος
η σιωπή της ακτίνας
κατεβαίνει
στο βαθύ πηγάδι
πανσέληνος ο δαίμων
μέσα στην ψυχή μου.

Maria Luigia Di Stefano   (Μαρία Λουίτσια Ντι Στέφανο)

Δελφικοί μύθοι

ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ
(1919 - 1992)

(Καθηγητής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης)

Η  ΙΣΤΟΡΙΑ  ΤΩΝ  ΔΕΛΦΩΝ 

ΚΑΙ  ΤΟΥ  ΜΑΝΤΕΙΟΥ:

Δελφικοί μύθοι

(Απόσπασμα)

          "Πρωτομάντισσα" στο δελφικό ιερό στάθηκε η μάνα των Θεών, η Γη. Ύστερα τη θέση της την πήρε η κόρη της, η Θέμις, τρίτη στη σειρά ήρθε μια άλλη κόρη της Γης, η Τιτανίς Φοίβη, αυτή που χάρισε γενέθλιο δώρο στον Απόλλωνα το επώνυμο Φοίβος. Αυτά μαθαίνουμε απ' το στόμα της προφήτισσας της Πυθίας, που ανοίγει το Αισχύλειο δράμα των Ευμενίδων. Πως ο Απόλλωνας έστησε εκεί τον πρώτο ναό του και ύστερα σκότωσε τη φοβερή δράκαινα ( το θηλυκό φίδι)  κοντά σε μια πηγή, μας το ιστορεί ο παλαιός ομηρικός ύμνος στον Απόλλωνα. Αργότερα οι άνθρωποι πίστευαν πως το φίδι αυτό ήταν αρσενικό και φοβερό, ο ονομαστός Πύθων,φύλακας του μαντείου της Γης και πως η μάχη που έκανε ο νέος Θεός που έφτασε από το βορρά, από την κοιλάδα των Τεμπών, για να το εξοντώσει ήταν τρομερή.

                                                                        Απόλλων

Ακόμη πίστευαν πως, Θεός αυτός, ωστόσο πειθάρχησε στη θεϊκή αρχή, που ο ίδιος έθεσε, να εξορίζεται όποιος έχει μολύνει τα χέρια του με φόνο, έφυγε για οχτώ χρόνια και δούλεψε υποτακτικός στο βασιλιά των Φερών, τον Άδμητο, να εξαγνιστεί από το μίασμα του φονικού αίματος.και ξαναγύρισε, αγνός πια και καθαρός, μόνος κύριος στο δελφικό μαντείο.

                               Το ιερό της Αθηνάς Προναίας (Μαρμαριά) περικλείει ένα από τα
                               αριστουργήματα   της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής: τη Θόλο.
                               Είναι  ένα  κυκλικό κτίσμα  δωρικού  ρυθμού με  καλοζυγισμένες
                               αναλογίες  και  λεπτά δουλεμένες  λεπτομέρειες.  Το οικοδόμημα
                               είχε  ιδιαίτερη σημασία, αλλά ο ακριβής προορισμός  του παραμέ-
                               νει άγνωστος. κατασκευάστηκε γύρω στα 380 π.Χ.

          Τέτοια διηγούνταν οι παλιοί για την αρχή του θρυλικού μαντείου. Όμως και για τον τόπο τον ίδιο, που είναι μοναδικός και συγκλονίζει αυτόν που τον πατά για πρώτη φορά, είχαν να πουν μια άλλη ιστορία . Ο Ζεύς, θέλοντας να βρει το κέντρο της Γης, έστειλε από τις δύο άκρες του κόσμου δύο αετούς. Τα δύο πουλιά συναντήθηκαν στους Δελφούς, που σήμαινε πως εκεί ήταν ο "ομφαλός" της Γης, γι' αυτό μέσα στο ιερό του Απόλλωνος ήταν στημένος από πανάρχαια χρόνια ένας ομφαλός, και τάματα στο σχήμα του ομφαλού προσφέρονταν στο δελφικό μαντείο από τους ευλαβικούς προσκυνητές όλου του κόσμου. Γιατί το Απολλώνιο αυτό μαντείο ήταν φημισμένο και σεβαστό σε όλη τη Γη, όχι μονάχα οι Έλληνες, μα και οι βάρβαροι μονάρχες έστελναν τους ανθρώπους τους να πάρουν χρησμό απ' αυτό, και την ευγνωμοσύνη τους την έδειχναν στέλνοντας βαρύτιμα δώρα και αναθήματα στο Θεό... »     

Μανόλης Ανδρόνικος
                                                                              *

Οι dromoi logotexnias, παραθέτουν ένα απόσπασμα από το Αισχύλειο δράμα "Ευμενίδες", καθώς αναφέρεται από τον Καθηγητή Αρχαιολογίας Μανόλη Ανδρόνικο στον Πρόλογο του βιβλίου του "Δελφοί". 

Το Ποιητικό κείμενο είναι μεταφρασμένο από τον  Κ. Χ. Μύρη.   (Κ. Χ. Γεωργουσόπουλος)

                                                                              *

Πρωτομάντισσα

« Προσεύχομαι πρώτα στην πρώτη μέσα στους θεούς

τη μάντισσα τη Γαία και μετά στη Θέμη

που δεύτερη, καθώς μας ιστορούν, εκάθισε

σε τούτο το μαντείο της μάννας της. Τρίτη

κληρώθηκε και κάθισε η Τιτανίδα Φοίβη,

της γης η θυγατέρα, ελεύθερα αβίαστα..

Εκείνη το χαρίζει δώρο γενέθλιο στον Φοίβο,

που έχει για παράνομα το όνομα της Φοίβης.

Άφησε αυτός τη λίμνη και της Δήλου τα κρημνά

και στις φιλόξενες ακτές αράζει της Παλλάδος,

μετά σ’ αυτή τη γη του Παρνασσού ήρθε να κατοικήσει.

Ανοίγοντας το δρόμο τα παιδιά του Ηφαίστου,

ημερώνοντας την ανήμερη χώρα ,

τον συνόδεψαν ως εδώ και τον ετίμησαν πολύ.

Μες στην καρδιά του τον έβαλε ο λαός

κι’ ο βασιλιάς Δελφός, του τόπου ο κυβερνήτης.

Ο Ζεύς με τέχνη μαντική του προίκισε το νου

και τέταρτο προφήτη αυτόν εγκαθιστά στο θρόνο.

Ο Απόλλων είναι προφήτης του πατρός Διός.

Σ’ αυτούς τους θεούς αφιερώνω την πρώτη προσευχή

αλλά και της Προναίας Παλλάδος ζητώ τη μεσολάβηση,

δοξολογώ τις Νύμφες τις Κωρύκειες,

που δαίμονες και όρνεα φιλεύουν στη σπηλιά τους.

Δε λησμονώ πως στον τόπο δεσπόζει κι’ ο Διόνυσος,

απ’ τον καιρό που χόρεψε μπροστάρης των Βακχών

και κέντησε, σαν του λαγού, θάνατο στον Πενθέα.

Επικαλούμαι τις πηγές του Πλείστου, του Ποσειδώνα την ισχύ

και τον ύψιστον τέλειον Δία,

και κάθομαι στο θρόνο μου το μαντικό.

Ο θεός να ευλογήσει την είσοδό μου στο ναό

και πάλι σήμερα να μ’ αξιώσει. Κι’ αν ήρθαν Έλληνες,

να μπουν στον κλήρο για χρησμό κατά την τάξη.

Προφητεύω καθώς ο θεός με φωτίζει. [...]                  (Αισχύλος).   

...................................................................................................................................................

Το πεζό κείμενο είναι απόσπασμα από τον Πρόλογο του βιβλίου "Δελφοί" (ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ", Αθήνα 1988) του Μανόλη Ανδρόνικου, Καθηγητή Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Δημοτικά Τραγούδια

ΝΙΚΟΛΑΟΣ  Γ. ΠΟΛΙΤΗΣ

(1852 - 1921)

ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
ΕΚΛΟΓΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ

Ο Νικόλαος Γ. Πολίτης, γεννήθηκε το 1852 στην Καλαμάτα Μεσσηνίας και απεβίωσε το 1921 την Αθήνα. Ήταν καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών του οποίου διετέλεσε και Πρύτανης. Θεωρείται ο πρόδρομος και ο πατέρας της Λαογραφίας στην Ελλάδα. Ήταν μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

                                              *

«Εξαίρετον αναντιρρήτως θέσιν μεταξύ των μνημείων του λόγου του ημετέρου λαού κατέχουν τα τραγούδια..όχι μόνον ως ισχυρώς κινούντα την ψυχήν δια το απέριττον κάλλος, την αβίαστον απλότητα, την πρωτοτυπίαν και και την φραστικήν δύναμιν και ενάργειαν, αλλά και ως ακριβέστερον παντός άλλου πνευματικού δημιουργήματος του λαού εμφαίνοντα τον ιδιάζοντα χαρακτήρα του έθνους. [...] Εις τα τραγούδια και τας παραδόσεις ο εθνικός χαρακτήρ αποτυπώνεται ακραιφνής και ακίβδηλος. [...]

«Η δημοτική ποίησις ένεκα τούτου είναι η ασφαλέστατη αφετηρία και το στερεώτατον θεμέλιον πάσης δημιουργίας της ελληνικής τέχνης. Το έργο του ποιητού και του καλλιτέχνου είναι τελειότερον και μονιμότερον, όταν τας ρίζας του έχη εις το πάτριον έδαφος. «Ο θεμελιώδης ρυθμός, έλεγε ο Σολωμός, ας στυλωθή εις το κέντρον της εθνικότητος και ας υψώνεται κάθετα, ενώ το νόημα από το οποίο πηγάζει η ποίησις, και το οποίο αυτή υπηρετεί, απλώνει βαθμηδόν τους κύκλους του.» Καθόλου ( δε η δημοτική ποίησις είναι τελεσφορώτατον όργανον της εθνικής αγωγής, εκτρέφουσα και συντηρούσα το εθνικόν φρόνημα, πας δ' Έλλην πρέπει να γιγνώσκη και μελετά τουλάχιστον τα κράτιστα και κυριώτατα των δημοδών λογοτεχνημάτων, μη αρκούμενος εις όσα τυχόν εν τω καθ' ημέραν βίω έχει αποκομίση εκ της προφορικής παραδόσεως.[...] 

* 

Οι dromoi logotexnias, παραθέτουν δύο ποιήματα από το βιβλίο του Νικόλαου Γ. Πολίτη 

«ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ», σελ. 11 & 21, Εκδόσεις ΙΣΤΟΡΙΚΗ  ΕΡΕΥΝΑ

*

            ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

                               7

     ΤΗΣ ΛΕΝΩΣ ΤΟΥ ΜΠΟΤΣΑΡΗ
                         (1804)

[...] Η Λενώ, εις ην αναφέρεται το τραγούδι, δεκαπενταέτις θυγάτηρ του Κίτσου Βότσαρη εκ πρώτου γάμου, επολέμην εις την μονήν παράτο πλευρόν του αδελφού της Γιανάκη, φονευθέντος δε τούτου, μετέβη πλησίον του θείου της Νίκζα, πολεμούντος παρά τον Αχελώον , και εφόνευσε πολλούς Τούρκους. Αλλά περικυκλωθείσα υπό των εχθρών, όπως μη συλληφθή, έπεσεν εις τον ποταμόν και επνίγη.]

                                *
Όλαις οι καπετάνισσαις από το Κακοσούλι
όλαις την Άρτα πέρασαν, τα Γιάννινα τοις πάνε,
σκλαβώθηκαν οι αρφαναίς, σκλαβώθηκαν οι μαύραις,
κ' η Λένω δεν επέρασε, δεν την επήραν σκλάβα.
Μόν πήρε δίπλα τα βουνά, δίπλα τα κορφοβούνια,
σέρνει τουφέκι σισανέ κ' εγγλέζικα κουμπούρια,
έχει και ΄ς τη μεσούλα της σπαθί μαλαματένιο.
Πέντε Τούρκοι την κυνηγούν, πέντε τζοχανταραίοι.
«Τούρκοι, για μην παιδεύεστε, μην έρχεστε σιμά μου,
σέρνω φουσέκια 'ς την ποδιά και βόλια ΄ς τοις μπαλάσκαις.
-Κόρη ρίξε τ' άρματα, γλύτωσε τη ζωή σου.
-Τι λέτε, μωρ΄ παλιότουρκοι και σεις παλιοζαγάρια;
Εγώ είμαι η Λένω Μπότσαρη, η αδελφή του Γιάννη,
και ζωντανή δεν πιάνουμαι εις των Τουρκών τα χέρια».   (σελ. 11)

                                *
                      ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΛΗ
                      (Ιούλιος 1822)
                                

                               15

Φύσα Μαΐστρο δροσερέ κι αέρα του πελάγου,
να πας τα χαιρετίσματα στου Δράμαλη τη μάννα.
Της Ρούμελης οι μπέηδες, του Δράμαλη οι αγάδες
'ς τι Δερβενάκι κείτονται, ΄ς το χώμα ξαπλωμένοι.
Στρώμά χουνε τη μαύρη γης, προσκέφαλο λιθάρια
και γι΄ απανωσκεπάσματά του φεγγαριού τη λάμψη.

Κ' ένα πουλάκι πέρασε και το συχνορωτάνε.
«Πουλί, πώς πάει ο πόλεμος, το κλ΄φτικο ντουφέκι;
- Μπροστά πάει ο Νικηταράς, πίσω ο Κολοκοτρώνης,
και παραπίσω οι Έλληνες με τα σπαθιά ΄ς τα χέρια».

Γράμματα πάνε κι έρχονται ΄ς των μπέηδων τα σπίτια,
Κλαίνε τ' αχούρια γι΄άλογα και τα τζαμιά για Τούρκους,
κλαίνε μανούλαις για παιδιά, γυναίκες για τους άντρες. (σελ. 21)

Νικόλαος Γ. Πολίτης
..................................................................................................................................
α). Απόσπασμα  Προλόγου του Νικολάου Γ. Πολίτη, από το βιβλίο του ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ-. Δημοσιεύθηκε αρχικά το 1914.

β). Τα κείμενα πεζά και ποιήματα τονίζονται με το μονοτονικό σύστημα γραφής.

Οδύσσεια (απόσπασμα)

ΝΙΚΟΣ  ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

(1881 - 1957)

   Γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης. Εμφανίστηκε στα Ελληνικά Γράμματα το 1906 με το δοκίμιο "Αρρώστια του αιώνα".

"Ο Καζαντζάκης ήταν η πιο πολυσύνθετη πνευματική μορφή της νεότερης Ελλάδας. Χάρισε στη νεαρή Νεοελληνική λογοτεχνία ένα έργο, για το οποίο θα μπορούσαν να υπερηφανεύονται λογοτέχνες με μεγάλη και αδιάσπαστη παράδοση. Ένα έργο απεριόριστης φαντασίας και γλωσσοπλαστικής δεινότητας, που έχει βάση μοναδική, όχι τη μεταφυσική, ούτε την ένοχη σιωπή, ούτε την ύποπτη αφαίρεση, ούτε τον εγωιστή και απαθή ερμητισμό, αλλά το ανθρώπινο στοιχείο σ' όλες του τις όψεις, με τη πίκρα κύρια ύλη του, και με γνώρισμα το βαθύ του πυθμένα και την υψηλή και ηρωική εκτίναξή του, που ξεκινά από τα πανάρχαια και ανυπότακτα κρητικά χώματα για να αναζητήσει έναν οικουμενικό και σωτήριο οραματισμό. 

Η "Οδύσσεια", είναι το κυριότερο έργο του Καζαντζάκη και αποτελεί μια ωκεάνια εισροή γλωσσικού και πνευματικού πλούτου (1)..."

*****

    Ο Νίκος Καζαντζάκης αποτελεί χωρίς αμφιβολία μία από τις κορυφαίες πνευματικές μορφές της σύγχρονης Ελλάδας!.
Παρατίθεται ένα μικρό απόσπασμα από το κορυφαίο έργου του "Οδύσσεια"

                                                  *

                               Απ' την "Οδύσεια" 

                                       ψηφίο Α

               (Ο γυρισμός του Οδυσσέα στην Ιθάκη

                       και το ξεσήκωμα του λαού)

[...]  Κι οι σεβαστοί τραγουδιστές ορθή στα γόνατα κρατούσαν
σφιχτά απ' τα κέρατα σα ζωντανή τη λύρα μην τους φύγει
σαλάγααν στα κεφάλια τους παλιούς και νέους σκοπούς κοπάδια
και διάλεγεν ο νους μέσ' τη βουερή βουνοκορφύσια μάντρα.
.........................................................................................................
Σαν άντρας γλίστρησε ο κύρ φέγγαρος στων γυναικών τα στήθη
και στων αντρών τα γόνατα θρονιάει σα μάργα γυναικούλα,
και πλέει το μαυροπόρφυρο κρασί, γελάει το πρόσωπό της.
Μια κοπελιά μικρή στην άψη της πρωτονογήθη απόψε
 μέσ' στο ανοιχτό πουκαμισάκι της, στους μυρωδάτους ήσκιους,
το στήθος ν' ανασκόνεται, κρουφά τ' αγόρια ακρολοχεύει
κι ένα γλυκό μαχαίρι μοίρασε τη θηλυκιά καρδιά της.
..........................................................................................................
Παράπιαν, παραφάγαν οι κοιλιές, ο νους επήρε αγέρα,
τα κροσοτά μαντήλια στένεψαν στ' αντρίστικα κεφάλια,
γλιστρήξαν οι μπόλιες κι' αναρήχτηκαν στις γυναικίσιες πλάτες
και στραφταλίσαν τα μαλλιά, με τα δαφνόκουκα αλειμμένα.
Κοχεύει ο γέρος τη γυναίκα του, φαντάζει του γιαλίζει
σαν τη βραδιά που πρωτογκρέμισε του στήθους της τον πέπλο.(2) [...]

   Νίκος Καζαντζάκης             

.......................................................................................................................................................

1, 2. Από τη Νέα Παγκόσμια ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ,  ΡΙΤΑΣ ΜΠΟΥΜΗ - Ν. ΠΑΠΠΑ, τόμ.Β΄, σελ.576 & 588, 

Mona Lisa

Leonardo da Vinci 
(Λεονάρντο ντα Βίντσι)

"Η  Μεγαλοφυΐα"

    Ο Leonardo da Vinci (Λεονάρντο ντα Βίντσι), που ολόκληρο το όνομά του ήταν leonardo di ser Piero da Vinci, γεννήθηκε στο Vinci της Ιταλίας το 1452  και απεβίωσε το 1519 στο Clos Lucé της Γαλλίας κοντά στο ανάκτορο του βασιλιά  Φραγκίσκου Α΄. Αρχικά εργάστηκε στο εργαστήρι του ζωγράφου Βερόκιο από τη Φλωρεντία Ακολούθως ταξίδεψε και εργάσθηκε στο Μιλάνο και στη Ρώμη.                    
                Ο Leonardo da Vinci                                       
Ήταν μια Οικουμενική Προσωπικότητα - Μεγαλοφυΐα, που ενδιαφερόταν εκτός από τη Ζωγραφική και για πολλά άλλα θέματα. Ήταν Γλύπτης, Αρχιτέκτων, ερευνητής, εφευρέτης, μηχανικός και επιστήμονας. Παρατηρούσε τα πάντα όπως τις καταιγίδες και τις πλημμύρες. Μεγάλο ενδιαφέρον έδειξε για την εξέλιξη του εμβρύου μέσα στα σπλάχνα της μητέρας. Ήταν ο "Homo Universalis".
Εδώ παρουσιάζεται ένας από τους πιο διάσημους πίνακές του  "Mona Lisa" ή  "Gioconda". 

                                                         "Mona Lisa" ή "Giokonda"

      Αναφέρονται μερικά από τα έργα τού μεγάλου Ιταλού ζωγράφου της Αναγέννησης όπως, "Mona Lisa" ή "Gioconda", στην Ελληνική "Τζιοκόντα", (Παρίσι, Μουσείο Λούβρου), "Η Παναγία των Βράχων" (Παρίσι, Μουσείο Λούβρου), "Αυτοπροσωπογραφία" (;) Σχέδιο. (Τορίνο, Βασιλικό Ανάκτορο. Περίπου στο 1512), "Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου" (1472 με 1475), "Σπουδή αλόγων". (Σχέδιο 1504 περ. Ουίνδσορ, Βασιλική Βιβλιοθήκη),  "Σπουδή εμβρίου" (Γύρω στο 1512. Ουίνδσορ, Βασιλική Βιβλιοθήκη), "Η Κυρία με την ερμίνα" (1490), "Η Βάπτιση του Χριστού" (1475), "Σαλβαντόρ Μούντι" - Σωτήρας του Κόσμου (1490), "Μυστικός Δείπνος" (1498) κ. α.

Leonardo da Vinci    (Λεονάρντο ντα Βίντσι)

Η ιστορία μιας (μικρής, μακρινής) πόλης και μιας (μεγάλης, κοντινής) καμπάνας...

ΕΛΕΝΗ  ΚΑΡΑΣΑΒΒΙΔΟΥ

Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας 

Παν/μίου Θεσσαλονίκης

Γράφει η Ελένη Καρασαββίδου

Υπήρχε κάποτε σε μια πολιτεία με πλούσια νερά και με μια λίμνη σαν θάλασσα μια μικρή πόλη. Την έλεγαν ‘Φλιντ’ κι είχε την ατυχία να βρίσκεται δίπλα σε ένα βαριά μολυσμένο ποτάμι. Αλλά η Φλιντ στο Μίτσιγκαν των ΗΠΑ είχε και μια άλλη ατυχία. Την κατοικούσαν κυρίως μαύροι, πορτορικάνοι, κι άνεργοι. Φτωχοί δηλαδή, πράγμα που εξηγεί και την μόλυνση του ποταμού από τις βιομηχανίες και την πτώση της αξίας της γης που συνάθροισε όσους περισσεύουν γύρω της..

Το τρίτο κακό της μοίρας της μικρής αυτής πόλης είναι πως συναντήθηκε με έναν κυνικό δράκο που τον έλεγαν οικονομικό νεοφιλελευθερισμό κι ο οποίος δημιουργώντας το πιο μινιμαλιστικό κράτος που υπήρξε ποτέ, άφηνε ως μόνο ‘δικαίωμα’ στους απόκληρους την καταστολή, αντικαθιστώντας την δημοκρατία με την διοίκηση επιχειρήσεων. Κι έτσι ο κυβερνήτης της περιοχής διόρισε ως ‘δήμαρχο’ έναν επιχειρηματία ο οποίος ως πρώτο μέλημα είχε την μείωση των εξόδων και όχι τη ευζωία υπεύθυνων πολιτών και την ευνομία της πολιτείας όπως, έστω στα χαρτιά, κάποιοι παλιομοδίτες άλλοτε. Οπότε η πόλη ήταν ο ισολογισμός της κι όπως δεν άξιζε να ξοδεύει κανείς για αυτά τα ‘σκουπίδια’ η σκέψη ήταν απλή. Γιατί να ξοδεύουμε τόσα για ύδρευση από την λίμνη Μίτσιγκαν όταν δίπλα υπάρχει ο ποταμός ομώνυμος Φλίντ;

Αν και υπήρχε, το μικρό πρόβλημα της μόλυνσης του ποταμού ξεπεράστηκε γρήγορα με κείνους τους γνωστούς κι εξαιρετικούς τύπους που κάνουν πληρωμένες καριέρες σε πανεπιστήμια κι ερευνητικά κέντρα χρηματοδοτούμενα από τις εταιρείες (τώρα πια και κυβερνήσεις) που παραγγέλνουν τις έρευνες. Οι ‘μακρινοί’ αγωγοί σφραγίστηκαν κι η υδροδότηση έφερε νερό χρωματισμένο και με άσχημη μυρωδιά στις βρύσες της μικρής πόλης. Σε λίγους μήνες τα παιδιά του Φλιντ άρχισαν να αρρωσταίνουν ένα ένα. Το φαινόμενο τράβηξε την προσοχή γονιών και πολιτών που παρήγγειλαν δικές τους έρευνες, παρόλο που το χρώμα η οσμή κι η γεύση ‘μιλούσαν. Τα βαριά μέταλλα που αποκαλύφθηκαν, όπως κι οι εικόνες των άρρωστων παιδιών, δεν έκαμψαν το σθένος των κυβερνητών που πολύ απλά ισχυρίστηκαν πως βαρέα μέταλλα βρίσκονται και από άλλες πηγές και όχι μόνο στο νερό.

Το επίσης μικρό πρόβλημα πως η συσσώρευση των συγκεκριμένων μετάλλων σε παιδιά έως 6 ετών δημιουργεί μόνιμη εγκεφαλική βλάβη δεν σχολιάστηκε επαρκώς, άλλωστε εάν οι κοντινές βιομηχανίες ξαναζούσαν κάποτε με μισθούς Κίνας (ώστε να μην φεύγουν και τα κεφάλαια στο εξωτερικό, λολ!) , αυτό θα ήταν ακριβώς το εργατικό προσωπικό που χρειάζονταν.

Την ίδια στιγμή τα μεγάλα κι επίσημα κανάλια ενημέρωσης , αυτά που αποφασίζουν από τι αποτελείται η πραγματικότητα και τι ‘εξορίζεται’ από αυτήν, είχαν αποφασίσει πως το νέο δεν άξιζε καθόλου προσοχής, άλλωστε αφορούσε ανθρώπινο ‘στοκ’ όπως προείπαμε.

Όταν όμως εναλλακτικά δίκτυα και κινήσεις πολιτών, (των γνωστών ημίτρελων στον κόσμο των ‘σοβαρών’ που επιμένουν να νοιάζονται ανάμεσα στις φάλτσες τους ηγεσίες και στους κρυμμένους τους εαυτούς) ανέλαβαν να χωρέσουν την υπόθεση κάτω από τα φώτα της μιντιακής ‘πραγματικότητας’, και οι πιέσεις άρχισαν σιγά σιγά ν’ αυξάνουν, τότε οι κυβερνώντες αναγκάστηκαν να παραδεχτούν πως ίσως τελικά θα έπρεπε να ξανασυνδέσουν τους αγωγούς με το υπέροχο νερό της πλούσιας λίμνης που προοριζόταν για ‘ανθρώπους’. Πολύ αργά καθώς οι ίδιοι οι αγωγοί είχαν ποτίσει από τα απαγορευμένα μέταλλα…

Αν η ιστορία της ‘ασήμαντης’ αυτής πόλης είναι τόσο σημαντική είναι γιατί αποτελεί έναν ακόμη από τους ‘μικρούς τόπους’ που αναδεικνύουν τι συμβαίνει στην μακροκλίμακα του πλανήτη, κρυφό και διαβρωτικό σαν την σκουριά πίσω από την αστραφτερή ‘επιφάνεια’ της «εναλλακτικής πραγματικότητας» των ισχυρών, τι φτάνει μέχρι την πόρτα μας κι αγγίζει κι εμάς. Είναι βέβαια δύσκολο να δεχθείς πως τον ρόλο του μαφιόζου που μπαίνει στο σπίτι σου και δηλητηριάζει το παιδί σου τον αναλαμβάνουν πια οι πιο επίσημοι φορείς. Κι είναι ακόμη πιο δύσκολο να παραδεχθείς ότι μπορεί αυτήν την ιστορία να την ζήσεις εσύ ή οι απόγονοι σου. Ισχύει όμως πως αν δεν βλέπουμε τον σπαραγμό των μικρών, των μακρινών, ή των άλλων, δεν θα κατανοήσουμε ποτέ ούτε τους εφιάλτες που μας απειλούν , ούτε τα καθήκοντα που μας επιβάλουν.

Ισχύει άλλωστε το απόσπασμα του Τζον Ντον που τόσο εύστοχα χρησιμοποίησε ως κατακλείδα στο «Για Ποιον Χτυπά η Καμπάνα» ο Ερ. Χέμινγουεϊ: «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί, ακέριος μοναχός του. Κάθε άνθρωπος είναι ένα κομμάτι ηπείρου, ένα μέρος στεριάς. Αν η θάλασσα ξεπλύνει ένα σβόλο χώμα, η Ευρώπη γίνεται μικρότερη. Όπως κι αν ξεπλύνει ένα ακρωτήρι ή ένα σπίτι φίλων σου ή δικό σου. Κάθε ανθρώπου ο θάνατος λιγοστεύει εμένα τον ίδιο, γιατί είμαι ένα με την Ανθρωπότητα. Κι έτσι ποτέ σου μη στέλνεις να ρωτήσεις για ποιον χτυπά η καμπάνα. Χτυπάει για σένα».

Υγ Στον M. Moore που μας διηγήθηκε την ιστορία του στο θέατρο Belasco της Νέας Υόρκης.

                                                                                                                 Αθήνα, 14-10 - 2017

Ελένη Καρασαββίδου

........................................................................................................................................................

Αναδημοσίευση από την Ημερήσια ηλεκτρονική εφημερίδα  www.elzoni.gr , «ΕΛΕΥΘΕΡΗ  ΖΩΝΗ», Συμμαχία για την Ενημέρωση και το Δημόσιο Συμφέρον. 

Ερωτική ποίηση

ΑΡΧΑΙΑ  ΑΙΓΥΠΤΟΣ

ΕΡΩΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

ΑΝΩΝΥΜΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ

      "Τα ερωτικά ποιήματα της αρχαίας Αιγύπτου είναι πάρα πολλά και μερικά από αυτά ωραιότατα. Ωστόσο, επειδή αρκετά συχνά εξυμνούν τους έρωτες μεταξύ αδελφού και αδελφής, προσβάλλουν το σύγχρονο αίσθημα.Μια σειρά ποιημάτων έχει τίτλο "Τα ωραία και χαρούμενα τραγούδια της αδελφής σου, που η καρδιά σου αγαπά και που περπατά στους αγρούς". Πάνω πάλι σ' ένα κοχύλι της 19ης  ή της 20ης Δυναστείας βρίσκουμε, στο πανάρχαιο θέμα του ερωτικού πόθου, σύγχρονους τόνους: 

                                                  *

Ο έρωτας της πολυαγαπημένης μου τρέχει στην όχθη του ποταμού.

Ένας κροκόδειλος είναι κρυμμένος στη σκιά του,

Και όμως μπαίνω στο νερό και δε φοβάμαι το κύμα.

Νιώθω μέσα σ' αυτό ένα θάρρος αδίστακτο,

Και το νερό είναι στερεό κάτω απ' τα πόδια μου σαν χώμα.

Είναι ο έρωτάς της που με κάνει δυνατό.

Αυτή είναι για μένα ένα βιβλίο μαγεμένο.

Όταν βλέπω την πολυαγαπημένη μου να 'ρχεται,

Η καρδιά μου ευτυχισμένη γίνεται,

Τα χέρια μου ανοίγουν να την αγκαλιάσουν,

Η καρδιά μου χαίρεται, αφού έρχεται η πολυαγαπημένη μου.

Όταν την κρατώ μέσα στην αγκαλιά μου

Θαρρώ πως βρίσκομαι σε χώρα ευωδιασμένη από λιβάνι,

Όταν τη φιλώ, τα χείλη της ανοίγουν

Κι εγώ ευφραίνομαι όπως σαν πίνω μπύρα.

Ας ήμουν η μαύρη σκλάβα που την περιποιείται,

Θα μπορούσα έτσι να βλέπω ολόκληρο το σώμα της. 

                                               *                         

    Ο Πάπυρος του Βρετανικού Μουσείου του Λονδίνου, όπου είναι συγκεντρωμένα ερωτικά ποιήματα μιας αφάνταστης ποικιλίας, μας δείχνει ότι το ερωτικό αίσθημα μπορούσε να το εκφράσει το ίδιο καλά και η Αιγύπτια γυναίκα: 

                                               *
Είμαι η πρώτη σου αδελφή

Και είσαι για μένα κήπος,

Όπου φύτεψα άνθη και μυρωδάτη χλόη.

Σ'αυτό τον κήπο έσκαψα ένα κανάλι

Για να μπορείς το χέρι να βουτάς

Όταν απ' το βορρά ο κρύος άνεμος φυσάει.

Τι όμορφο το μέρος όπου μαζί περπατούμε! 

Όταν το χέρι σου κρατιέται στο δικό μου,

Το πνεύμα είναι σκεφτικό κι ευφρόσυνη η καρδιά

Γιατί βαδίζουμε μαζί και πάμε.

Μεθώ καθώς ακούω τη φωνή σου 

Και η ζωή μου κλείνεται ολάκερη

Μες στη χαρά να σε ακούω.

Ω, να σε βλέπω,

Είναι για με καλύτερο απ' το να τρώγω και να πίνω.

                                                 *

    Η ερωτική ποίηση του Παπύρου του Αγγλικού Μουσείου είναι κάτι που ξενίζει μέσα στην αρχέγονη θρησκευτική λογοτεχνία, όπου η μαγεία και οι μυστικοί ύμνοι καταλαμβάνουν όλο το πνεύμα της εποχής και αποτελούν τη μόνη της έκφραση. Σ' αυτά τα σπάνια για την ηλικία τους ερωτικά κείμενα αναγνωρίζεται εύκολα η ποιητική τεχνική και μας θωπεύει το πρώτο άρωμα του λυρισμού που διαχύνεται σαν από ένα κρυμμένο άνθος.

      Η παρουσίαση των ποιημάτων σε χωριστές γραμμές είναι έργο νεοτέρων ερευνητών, ανθολόγων και μεταφραστών. Δεν είναι γνωστό αν τα ποιήματα γράφονταν  σε κανονικούς στίχους. Ένα είναι γνωστό: πως οι Αιγύπτιοι αδιαφορούσαν για την εξωτερική μορφή, και γνώριζαν απολύτως ότι τα δύο βασικά στοιχεία της ποιήσεως είναι η μουσική και το αίσθημα. 

Τραγούδι αγάπης

Το ποτάμι κατεβαίνω μέσα από τους κουπολάτες

στη συνθηματική κραυγή κωπηλατώ και πάω

με το δεμάτι τα καλάμια μου στον .ώμο.

Στη Μέμφιδα σαν θα 'χω φτάσει

θα πω στον Πτάχ τον Κύριο της Δικαιοσύνης:

"Την αδελφή μου δώσε μου γι' απόψε."

Ο ποταμός είναι κρασί, ο Πτάχ είν' τα καλάμια του,

η Δυνατή ο λωτός του, η Γιαδτίτ τα μπουμπούκια του,

η Νεφρτεμ τ' άνθη του.

Η Μέμφις είναι κύπελλο από μύρο 

βαλμένο μπροστά στον γλυκοπρόσωπο Θεό." 

Αρχαίοι Αιγύπτιοι Ανώνυμοι Ποιητές

..........................................................................................................................................................

Από τη "ΝΕΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ" Τόμ Α΄, ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ - ΜΕΣΟΙ ΧΡΟΝΟΙ, σελ. 28-29,  ΡΙΤΑΣ  ΜΠΟΥΜΗ - Ν. ΠΑΠΑ

Στα Κράσπεδα της Αιτωλίας Χώρας

ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ  ΑΝΔΡΕΟΥ

«ΣΤΑ ΚΡΑΣΠΕΔΑ ΤΗΣ ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΧΩΡΑΣ»

Ποιητική Σύνθεση

ΣΩΚΡΑΤΗ  ΜΕΛΙΣΣΑΡΑΤΟΥ

       Β΄ Βραβείο Ποίησης 2017 της ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ

        Γράφει ο ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ

     Πρώην Πρόεδρος της «ΕΤΑΙΡΙΑΣ  ΕΛΛΗΝΩΝ  ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ»

        Συγγραφέας-Ποιητής-Κριτικός Λογοτεχνίας  

      Διαβάζοντας κανείς το ποιητικό έργο του Σωκρ.Μελισσαράτου, θεωρώ ότι στο τέλος, εάν αγαπάει τη δικαιοσύνη και στοιχίζεται με την αλήθεια, θα ειπεί με έκδηλη ανακούφιση: «Ο Ηράκλειτος κρούει τη θύρα της ποίησης!» Προεισαγωγικά να σημειώσω ότι ο Σωκράτης Μελισσαράτος είναι πολυγραφότατος λογοτέχνης, επίλεκτο μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» και της Αιτωλικής Πολιτιστικής Εταιρίας. 
Την τελευταία δεκαετία περισσότερα από δέκα θεμελιακά έργα του έχουν εκδοθεί.

Το έργο του «Στα κράσπεδα της Αιτωλίας χώρας» κυκλοφόρησε σε πρώτη έκδοση το 2014 και σε δεύτερη το 2016. Ο λόγος μας για το έργο αυτό. Η παράδοση λέει ότι ο Ευριπίδης έδωσε το βιβλίο του Ηρακλείτου στον Σωκράτη και, αφού εκείνος το διάβασε, τον ρώτησε για τις εντυπώσεις του. Ο Σωκράτης αποκρίθηκε: «όσα κατενόησα είναι γενναία νοήματα· νομίζω δε ότι γενναία είναι και όσα δεν κατενόησα· αλλά νομίζω ότι έχει ανάγκη προς κατανόηση το βιβλίο Δηλίου κολυμβητού».

Έτσι απαντώ κι εγώ όσον αφορά την ποίηση του Σωκράτη Μελισσαράτου.

      Είναι αυτός ο ποιητής δημιουργός νέου ύφους στην ποίηση, εισάγει δηλαδή την σκέψη του μεγάλου Εφεσίου Φιλοσόφου σ’ αυτήν. Έχουμε να κάνουμε με ύφος αφοριστικό. Με λόγο αποτελούμενο από σειρά σύντομων προτάσεων, οι οποίες είναι αυτοτελείς και παρέχουν πλήρες νόημα. Συγχωνεύονται σε κάθε νοηματική ενότητα περισσότερα του ενός νοήματα. Νοηματικός δυναμισμός, επέλαση ετερογενών συνθέσεων, έτοιμων να διασπασθούν, αλλά και να ενωθούν στην αέναη συμπαντική έκρηξη και πορεία. Υπάρχει στην ποίηση αυτή «πολίντονος αρμονία», αλλά την ανακαλύπτει κανείς μόνον όταν εισχωρήσει στο βάθος. Λόγος λιτός, δωρικός, αφοριστικός, μεστός, προφητικός, υμνικός, μνημειακός, πυραμιδικός, λόγος με κρυμμένη τη γνώση και τη σοφία προσεκτικά, λόγος τέλος ηφαιστειογενής και εν δυνάμει εκρηκτικός, λόγος που σε κάνει να ερευνάς έσω, για να βγεις έξω πιότερο δυνατός. Λόγος που αποκρύπτει άδηλες προσταγές, συμβολικές υποδείξεις, λόγος που «σημαίνει». «Ο Άναξ ου το μαντείον εστίν το εν Δελφοίς ούτε λέγει, ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει», είπε ο σκοτεινός φιλόσοφος.

      Θα έλεγα ότι η ποίηση του Σωκράτη Μελισσαράτου προϋποθέτει ως δεδομένη τη γνώση της μυθολογίας, της ιστορίας και της φιλοσοφίας του αναγνώστη, γιατί αλλιώς, λυπούμαι που το λέω, δεν είναι κατανοητή. Η φύση κρατάει καλά κρυμμένα τα μυστικά της, το ίδιο και η ποίηση του Σωκράτη Μελισσαράτου. Το ίδιο συμβαίνει και με την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Πώς θα κατανοήσει κάποιος τον στίχο της «Ελένης» του Σεφέρη: «Τι είναι θεός, τι μη θεός και τι ανάμεσά τους;», αν δεν διαβάσει την Ελένη του Ευριπίδη, στην οποία βρίσκουμε: «Τι εστίν θεός, τι μη θεός, και τι το μέσον;». Σημείωνε ο Ηράκλειτος: «Αμαθίην γαρ άμεινον κρύπτειν έργον δε εν ανέσει και παρ’ οίνον». (Είναι καλύτερα να κρύπτει κανείς την αμάθειά του, αλλά αυτό είναι δύσκολο, όταν χαλαρώνει και πίνει).
Συμπληρώνω εγώ: και όταν διαβάζει ποίηση Σωκράτη Μελισσαράτου. Δείγμα γραφής της ποίησης Σωκράτη Μελισσαράτου: 

Στην Αρχή των Πραγμάτων 

«Πάντα ήσουν μέσα στην Αρχή 

και πάντα θα ’σαι 

στο Τέλος μέσα των Πραγμάτων! 

Μην απέχεις απ’ τα δρώμενα, 

μην απέχεις της Ζωής. 

Πάντα να βρίσκεσαι στους Ήχους και τα Χρώματα μέσα! 

Σπείρε τους Σπόρους σου στο Κενό ενδιάμεσο 

Δέντρα να γίνουν, να καρπίσουν κι ανθούς να βγάλουν, 

να Αναστηθείς… 

και το νήμα απ’ την Αρχή να πιάσεις! » (σελ. 11)

Στίχοι αληθινής ποίησης, την οποία αγαπώ, σέβομαι και προσκυνώ!

Ποια αξία έχει να διαβάσω ένα ολόκληρο βιβλίο με ποιήματα για έρωτες, για ανθισμένες αμυγδαλιές, για ραπίσματα του αέρα των νησιών των Κυκλάδων, για ανεκπλήρωτα όνειρα και τόσες άλλες κενοδοξίες; Αξία έχει να διαβάσω τους λίγους στίχους του Σωκράτη Μελισσαράτου και να προβληματιστώ για την Αρχή και το Τέλος των πραγμάτων. « Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ήν προς τον Θεόν και Θεός ήν ο Λόγος», σημείωσε ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. 

      Ο ποιητής Σωκράτης Μελισσαράτος μας λέει, «σημαίνει» μάλλον: 

Είσαι και στην Αρχή, και στο Μέσον και στο Τέλος των πραγμάτων, σε όλες τις εναλλαγές και στις αντιθέσεις είσαι, άρα να ελπίζεις και θα επιτύχεις και στο τέλος θα Αναστηθείς και πάλι και θα ξαναπιάσεις ξανά το δοιάκι του Αγώνα. Είναι στίχοι απότοκοι της φιλοσοφίας του μεγάλου Εφεσίου:

«Εάν μη έλπηται ανέλπιστον, ουκ εξευρήσει, ανεξερεύνητον εόν και άπορον».

(Εάν κανείς δεν ελπίζει πράγματα, τα οποία υπερβαίνουν κάθε ελπίδα, δεν θα επιτύχει να εύρει κάτι, εφ’ όσον δεν θα υπήρχε έρευνα και δρόμος ο οποίος θα οδηγούσε προς αυτό).

Αρχή, Τέλος και πάλι Αρχή, μας λέει ο Σωκράτης Μελισσαράτος. Όλα αλλάζουν στη στιγμή. 

Είναι αδύνατον να μπούμε δύο φορές στο ίδιο ποτάμι, ούτε να αγγίξουμε μια θνητή ουσία, η οποία να μένει η αυτή κατά ποιότητα, αλλά λόγω της ορμητικότητος και της ταχύτητος της αλλαγής, διασκορπίζεται και πάλι, συγκεντρώνεται, πλησιάζει και απομακρύνεται, είπε ο Ηράκλειτος. 

«Ποταμώ γαρ ουκ έστιν εμβήναι δις τω αυτώ, ουδέ θνητής ουσίας δις άψεσθαι κατά έξιν την αυτήν, άλλ’ οξύτητι και τάχει μεταβολής σκίδνησι και πάλιν συνάγει και πρόσεισι και άπεισιν». 

Και είναι κάτι και δεν είναι, η Αρχή μπορεί να είναι το Τέλος και το Τέλος η Αρχή. Αμφισβητεί ο Ηράκλειτος και την ουσιαστική πρωτογενή ουσία της Σοφίας και την αρχική οντολογική ενότητα, ακόμη και το όνομα του θεού (χρησιμοποιεί μάλιστα τη γενική Ζηνός, αντί Διός): « εν τό σοφόν μόνον λέγεσθαι ουκ θέλει καί θέλει» (Το ένα, το οποίο είναι η μόνη σοφία, θέλει και δεν θέλει να εκφωνείται με το όνομα του Δία).

      «Σπύρε τους Σπόρους σου στο Κενό ενδιάμεσο» (σελ. 11), (της Αρχής και του Τέλους)…«να Αναστηθείς»… Με τους στίχους αυτούς ο ποιητής Σ. Μ. πολεμάει την αντίληψη της απαισιοδοξίας της ζωής, της αγάπης προς το πεπρωμένο, δηλαδή τον θάνατο, αντίληψη η οποία τον πέμπτο π.Χ. αιώνα είχε διαδοθεί και εμπεδωθεί στην Ιωνία και η οποία επανήλθε με την υπαρξιακή φιλοσοφία του Χάιντεγγερ. Μια Ολλανδή μου διηγήθηκε στο Άμστερνταμ πώς πέθανε ο άνδρας της, ασθενήσας από ανίατη νόσο: Ενώ οι ημέρες του ήταν λίγες, την έστειλε σε ένα ελληνικό μαγαζί, να αγοράσει ένα μπουκάλι ούζο. Έβαλε τη μουσική του Θεοδωράκη για τον Ζορμπά, κρατούσε και το βιβλίο του Καζαντζάκη «Αλέξης Ζορμπάς», έπινε ούζο, χόρευε κι έλεγε στη γυναίκα του: – Να κάψεις το σώμα μου και να ρίξεις την τέφρα στον κήπο, εγώ θα ξαναγεννηθώ, θα γίνω λουλούδι και «θα πιάσω το νήμα απ’ την Αρχή»,(σελ. 11) που λέει ο ποιητής μας Σωκράτης Μελισσαράτος!

      Η πορεία του Ποιητή στη γενέτειρά του, την Αιτωλία γη αρχίζει. Ας παρακολουθήσουμε στιγμές της πορείας αυτής, στιγμές γεφυρώσεως του σήμερα με το χθες που οδηγεί στην πρωτινή γνώση, στο πρώτο προζύμι της παρουσίας μας σ’ αυτή τη Γη.

«…Ο ήλιος ανέβαινε  

κι οι κορφές των λόφων στο κάμα πνιγμένες 

ανέβρυζαν σπαράγγια, θυμάρι, ρίγανη… 

Βυθισμένος στον κόρφο της Αιτωλίας χώρας 

συμφωνία ευωδιαστή χρωμάτων και ήχων 

συνέθετε ατέλειωτη…!». (σελ. 14)

      Είδε ο ποιητής τον φωτοδότη και ζωοδότη ήλιο, της ημέρας εκείνης, γιατί ο ήλιος εκάστης ημέρας είναι νέος. «Ο ήλιος νέος εφ’ ημέρη», λέγει ο Ηράκλειτος. Ο ήλιος, λοιπόν, που χωρίς αυτόν θα ήταν νύχτα χωρίς ζωή (Ει μη ήλιος ην ένεκα των άλλων άστρων ευρόνη αν ην), ο ήλιος ο φύλακας και επόπτης της κυκλικής κίνησης του σύμπαντος, ο δημιουργός των εποχών του έτους, οι οποίες παράγουν τα πάντα 

« Ώρας αι πάντα φέρουσιν», «Τα σπαράγγια, το θυμάρι, τη ρίγανη», που λέει ο ποιητής μας. Ο ποιητής μας, ο οποίος μπορεί να σεμνύνεται ότι στην Αιτωλία χώρα ανεζήτησε τον εαυτόν του.

« Εδιζήσατο εμαυτόν » και είδε, δεν άκουσες πράγματα « φθαλμοί γάρ των ώτων ακριβέστεροι μάρτυρες» σημείωσε ο Εφέσιος. Σίγουρα ο Σωκράτης Μελισσαράτος ατενίζοντας τον ήλιο πάνω απ’ την ιερή Αιτωλία χώρα, θα τραγούδησε το πνευματικό εμβατήριο του Άγγελου Σικελιανού «Ομπρός, παιδιά, και δε βολεί μονάχος του ν’ ανέβει ο ήλιος» και τον στίχο του Οδυσσέα Ελύτη «Για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή», ίσως και τους στίχους του Σεφέρη για τα «Αγκάθια του ήλιου». Και ο ποιητής μας λέει:

«Ένιωσα της φυλής την αύρα από χρόνους 

πανάρχαιους
κι άκουσα άσματα αοιδών και ραψωδών μιας άλλης εποχής,
ν’ αγκαλιάζονται με τις μελωδίες
της Παραχελωίτιδας Γης…». (σελ. 15) 

   Στη δειλινή μάλλον αυτή πορεία του ο ποιητής αντίκρισε οιονεί μισογκρεμισμένους κι ερημωμένους ναούς, που δεν κατοικούσαν θεοί πια εκεί, αλλά στέκονταν όρθιοι να θυμίζουν την ενότητα της φυλής μας, να γεφυρώνουν το μακρινό χθες με το χαρούμενο σήμερα, με τις μελωδίες της Παραχελωίτιδας Γης. Κάπου εκεί και τα δένδρα της αιώνιας αμφισβήτησης, ξηραμένα απ’ τις αιμάτινες αστραπές.

«…Εδώ η ευωδιά του αγριολούλουδου 

βυθίζεται στων πραγμάτων τα βάθη, τα ύψη… 

κι ο Ήλιος ακτινοβόλος, αλάθητος, 

ορίζει το πεπρωμένο τους!…».   (σελ. 17)

Τ’ αγριολούλουδο συμβολίζει την καθαρότητα της φύσης και την αγριότητα της ταπεινής και ήμερης ισόρροπης ομορφιάς.Ο Διονύσιος Σολωμός, όταν ήταν δεκαετής, περπατούσε στο δάσος με τα αγριολούλουδα με έναν συνομήλικό του, τον οποίο και ρώτησε τι νιώθει. Τίποτε ήταν η απάντηση του άλλου παιδιού. Ο μικρός Διονύσιος του είπε ότι νιώθει τη λαχτάρα όλης της ζωής κι έκοψε την παρέα με τον φίλο του, που λίγα ένιωθε.

«Φιλομειδής Αφροδίτη, 

η Παραχελωίτιδα χώρα 

αποπλανά το πνεύμα και το βλέμμα 

καθώς ο άνεμος ξεδιπλώνει του χρόνου 

τις πτυχές…».     (σελ. 19) 

Η ομορφιά, η δύναμη και η εξουσία του ποταμού Αχελώου, τον οποίο οι αρχαίοι θεοποίησαν, ανεμοδέρνουν τον χρόνο και κατασχίζουν τις πτυχές του. Οι Νύμφες ταξιδεύουν από τον Ελικώνα στην Παραχελωίτιδα χώρα για πιότερη δροσιά και πιο δυνατές ηλιαχτίδες, η Αφροδίτη μπορεί ν’ αφήνει για λίγο τον Ενιππέα και παρέα με τον Έρωτα ή τον Ίμερο να λούεται στον θεοπόταμο Αχελώο. Κρυμμένη κάπου σκιερά μπορεί να τους παρακολουθεί η Διηάνειρα ή η μικρή Ιόλη.

Οι Παλμοί του Κόσμου

«Είμαστε εμείς 

που στο μέρος της καρδιάς μας 

χτυπούν οι παλμοί του κόσμου. 

Ανάμεσά τους η θάλασσα, ο ήλιος! 

Απάγκιο μας μες στις ρωγμές του χρόνου, 

ένας Όμηρος θεός 

και μάρμαρα απ’ του Φειδία τη σμίλη! 

Αντάμωμα Κοσμικό 

με των καμπαναριών τους Ήχους…! 

Αγλάισμα ψυχής το Φως 

των δύο Κόσμων! 

Ιθάκη Πνεύματος υπερκόσμια 

Ιδεών ήχων και χρωμάτων 

μες στην ψυχή τ’ ανθρώπου! 

Λιμάνι που καθαγίασε ο νους του Έλλογου όντος!». (σελ. 21)

      Και η πορεία του ποιητή στην Αιτωλία χώρα συνεχίζεται. Αφουγκράζεται τώρα την καρδιά του Ανθρώπου και συλλαμβάνει τους Παλμούς του Κόσμου. Αναρωτιέται εάν στ’ αλήθεια δεν είναι ο Όμηρος θεός, αν δεν είναι θεϊκά τα μάρμαρα της Πεντέλης που σμίλεψε ο Φειδίας, αν δεν είναι θεϊκό το Αντάμωμα του πρωτινού με τους Ήχους των καμπαναριών. Στην ουσία απαντάει ο ποιητής ότι οι δύο Κόσμοι «γεγόνασι» ένας! Το Έλλογον Ον, που διύλισε τα πάντα και τα ισορρόπησε με πυξίδα το καλό, το ωραίο και το εύψυχο.

Νιώθει ο ποιητής τους Παλμούς της Αιτωλίας και τους μυκηθμούς των ανέμων. Νιώθει την συνέχεια και την ενότητα των Όντων από την πρωτινή μορφή τους έως τη σημερινή τους. Ναι, όλα υπάρχουν! Και αυτά που έγιναν και αυτά που γίνονται. Και αύριο θα προστεθούν και αυτά που θα γίνουν.

Η ενότητα και ο διαφορισμός των όντων βαδίζουν εκ παραλλήλου. Εάν κάποτε η ενοποίηση των όντων θα μπορούσε να γίνει αντιληπτή δια μιας μόνον αισθήσεως, αυτή θα ήταν η όσφρηση, η οποία θα ξεχώριζε τις διαφορές. Λέει ο Ηράκλειτος, «Ει πάντα τα όντα καπνός γένοιτο, ρίνες α διαγνοίεν».

Φαίνεται ότι θρύλοι πανάρχαιοι, λαϊκές δοξασίες και παραδόσεις, πρόσωπα ιστορικά, αλλά και λαϊκά, περνοδιαβαίνουν μπροστά από τον ποιητή μας, μορφές σοβαρές, βιβλικές και αμίλητες σε ατέλειωτες σειρές και συστοιχίες. Ύστερα τρεμοσβήνουν και ξαναχάνονται. Ανεμοκύκλωσαν την ψυχή του ποιητή και τον βοήθησαν να συνταιριάσει και ν’ αποδώσει σκέψεις, αντιλήψεις, ιστορίες και μύθους. Στέκεται ο ποιητής μας Σωκράτης Μελισσαράτος με σεβασμό, σοβαρότητα και ευγένεια μπροστά στην Ιστορία και στη Μυθολογία. Το κάνει αυτό γιατί ξέρει ότι, αν τις αγνοήσουμε, θα μας σύρουν στην αποτυχία και στη δίκαιη τιμωρία Ναϊάδες, Νύμφες, Δρυάδες και παραφρονημένα φαντάσματα του ιστορικού παρελθόντος.

«…Το φεγγαρόφωτο γλιστρούσε στ’ αλλόκοσμα 

κι αγνάντευε στην αιωνιότητα μορφές Ηρώων και Θεών…». (σελ. 26) 

      Πώς να λησμονηθεί η Δηιάνειρα απ’ την Καλυδώνα, που πήρε γυναίκα του ο ισόθεος Ηρακλής κι η ζήλεια της, που έφερε το μοιραίο τέλος; Πώς να αγνοηθεί εκείνος ο Θερσίτης, ο παρεξηγημένος Αιτωλός απ’ την Καλυδώνα, ο γιος του Αγρία κι αδελφός του Οινέα. Στάση, λένε ότι έκανε και εξέγερση στη συνέλευση των Δαναών και αμφισβήτησε την εξουσία των βασιλέων. Ως και του Αγαμέμνονα τις πομπές έκανε γνωστές στους λαϊκούς πολεμιστές και του Οδυσσέα τις πονηρές αποφάσεις. Τον ακολούθησαν και άλλοι πολλοί μα τους κατάφεραν με πλούσια δώρα και όμορφες πρωτόβγαλτες εταίρες. Τον είπαν άσχημο, κακόγνωμο, αθυρόστομο και φιλοκατήγορο. Τάραξε τους βασιλιάδες με τις ιδέες του! Ζήτησε να περάσει η εξουσία στους πολεμιστές, αυτοί ν’ αποφασίζουν

γι’ αυτούς. Γι’ αυτό τον κτύπησε ο Οδυσσέας με το στέμμα... 

«…Ένα λαχανιασμένο αγέρι 

έφερνε τραγωδίες κι έπαιζε κρυφά, στης Πλευρώνας 

και στης πετρήεσσας Καλυδώνας τ’ αρχαία θέατρα 

του Μελέαγρου κατορθώματα, έρωτες… 

και της Μοίρας του το κρυμμένο μυστικό!…». (σελ. 27) 

      Είπαμε, δεν χάνεται τίποτε. Ο κόσμος μας κατά τον Εφέσιο, δεν είναι έργο ούτε θεών, ούτε ανθρώπων, αλλά υπήρχε πάντοτε, υπάρχει και θα υπάρχει. «Κόσμον, τόνδε, τόν αυτόν απάντων, ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν, άλλ’ ην αεί και έστιν και έσται». Στον κόσμο αυτόν έχουν οπωσδήποτε θέση οι δύο πόλεις της Αιτωλίας, η Καλυδώνα και η Πλευρώνα. Ο ποιητής μας, με την πυκνή και εν πολλοίς αμφίσημη σκέψη, ο Ηράκλειτος στη Χώρα της Ποίησης, με λίγες λέξεις ξεπερνά το πυργωμένο αυτό θέμα του Μελέαγρου. Λέει 

«…και της Μοίρας του το κρυμμένο μυστικό!…». (σελ. 27)

« Ο μύθος λέει ότι τις πρώτες ώρες που γεννήθηκε ο Μελέαγρος οι Μοίρες αποφάσισαν να πεθάνει όταν καεί το δαυλί που ήταν στο τζάκι. Η μάνα του, όμως, το άκουσε, έσβησε το δαυλί και έζησε. «Και πού να ’κρυβε η δόλια η μάνα του / το μισοκαμένο δαυλί των πρώτων ωρών της ζωής του; / Στο σπίτι; Μπορεί στο τζάκι να ’φθανε, στην πυρά. / Στο χώμα; Μπορεί με τον καιρό να σάπιζε. / Στο δάσος; Κι από εκεί κάποιος ίσως το “περιμάζευε” / για όποια χρήση. /Και ως διαισθάνθηκε τη θανή της / αποκάλυψε το μεγάλο μυστικό στη γυναίκα του. / Όμως αυτή δεν ήταν Άλκηστη, / κι έτσι ο Μελέαγρος δεν είχε την τύχη του Άδμητου. / Η ζήλεια της για τον γενναίο άνδρα της / κι ο κακότροπος χαρακτήρας της / έρριξαν στην πυρά το μισοκαμένο δαυλί των Μοιρών / κι ο Μελέαγρος πέθανε...». Έτσι έγραψε ένας άλλος 'Ελληνας ποιητής για του Μελέαγρου το δαυλί.Είπαμε στην αρχή για τη δύναμη του Λόγου του ποιητή, τις ιδιότητες και τον χαρακτήρα του. Τώρα εμφανίζεται σκληρός και τιμωρητικός: 

Η Διαφάνεια των Καιρών 

«Ποτέ… μα ποτέ δε σκέφτηκες γιατί γεννήθηκες.. 

Ούτε μια μέρα... Ούτε σε μιας μέρας το γέρμα, 

την ώρα που η ψυχή γέρνει στου σεληνόφωτος το χρώμα; 

Ποτέ δεν πόνεσες, δε σε πόνεσαν, δε σ’ έθαψαν 

και ποτέ δεν Αναστήθηκες! 

Ούτε οι Κραυγές των Καιρών ποτέ δεν σ’ άγγιξαν… 

Ούτε σε πλήγωσαν; 

Τη διαφάνεια των Καιρών ποτέ δεν την ξεφύλλισες 

και το ποτάμι του κόσμου ποτέ 

δεν το περπάτησες αντίθετα…! 

Ούτε στων Καταιγίδων το φύσημα…, ποτέ δεν πρόταξες 

τα στήθη σου! 

Ε…! Τότε μην διαμαρτύρεσαι, που δεν σου δόθηκε 

Μερτικό! 

Μην απορείς, γιατί απόμεινες σκλάβος!». (σελ. 31) 

      Εδώ έχουμε πιο καθαρή, πιο δυνατή την επήρεια της Ηρακλείτειας Σκέψης. Αν βαδίσεις ανάποδα τον ποταμό θα φθάσεις στην πηγή. Και εάν αυτό το επιχειρήσεις στη γνώση, θα φθάσεις στην πρωτινή γνώση και θα τακτοποιήσεις το χάος του Σύμπαντος. Αυτό πρέπει να κάνει κάθε έλλογος άνθρωπος. Όποιος έτσι δεν έπραξε, δεν πρέπει να παραπονείται που έμεινε σκλάβος. Και εδώ ο ποιητής μας ναι μεν ραπίζει και ριπίζει, απαξιώνει και ευτελίζει, αλλά δεν ζητάει και τον θάνατο για τα τοιαύτα λάθη τ’ ανθρώπου. Ο πρόγονός του, όμως, Ηράκλειτος ήταν πιο σκληρός: «Άξιον Εφεσίοις ηβηδόν ανάγξασθαι πάσι» (Αξίζει στους Εφεσίους, όλοι όσοι είναι ενήλικοι να κρεμαστούν…). Μας μιλάει ακολούθως ο ποιητής Σωκράτης Μελισσαράτος για τον Πατροκοσμά, τον Αιτωλό, τον Μεγάλο Διδάχο και Διαφωτιστή, που φλόγισε τις ψυχές των σκλάβων, τόσο όσο χρειαζόταν τον Ιερατείο και το ψυχρό Κράτος να τον αγνοήσουν 200 χρόνια ή μάλλον να τον ονειδίσουν. Και ο ποιητής μας είναι έτοιμος να εισέλθει στην Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου. Υπάρχει ανθρώπινη γραφίδα να αποτυπώσει το μεγαλείο του Ανθρώπου σ’ αυτή την πόλη; Τον ηρωισμό, την αντίσταση, την πείνα, την Έξοδο; Πώς θα ξαναγραφούν στίχοι ανάλογοι κι ισάξιοι των Ελεύθερων Πολιορκημένων του Διονυσίου Σολωμού; «Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει / λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί κι η μάνα το ζηλεύει. /τα μάτια η πείνα μαύρισε, στα μάτια η μάνα μνέει· / Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει. /Έρμο τουφέκι σκοτεινό τι σ’ έχω εγώ στο χέρι; / που ’συ μου ’γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».

Μεσολόγγι!

      Είναι η λέξη την οποία εκστομίζει η Ελλάδα με υπερηφάνεια και ισότητα προς τις σκιές των προπατόρων και θα εκστομίζει προς τις επερχόμενες γενεές των Ελλήνων, αλλά και όλων των λαών της γης, όσο ανατέλλει ο ήλιος και όσο υπάρχει ιστορία. Εκεί, στη μάνδρα εκείνη, εν μέσω των ηλιοκαών μαχητών, πίσω από τους προμαχώνες, γεννήθηκε και προστέθηκε νέα εύκλεια. Εκεί, η μαχόμενη Ελλάδα συνήψε αρραβώνα με την ενθουσιώδη Ευρώπη, εκεί, όπου ο εθνικός αγώνας ήρθη στο ύπατο σημείο μεγαλουργίας και υψώθη όσον υψώθησαν τα συντρίμμια της πόλεως.

Η αντίσταση του Μεσολογγίου υπήρξε το προπύργιο της Ελλάδας. Και αφού έπεσε, αν πτώση λέγεται ο όλεθρος της πόλης και των κατοίκων, έγινε ατέρμων ικεσία ενώπιον των δυνατών της γης και έκλινε την πλάστιγγα υπέρ της Ελλάδας. Ο Λουδοβίκος έψαλε και πάλι τον πένθιμο ύμνο και ο Κάρολος Ι' εσπόγγισε πικρά δάκρυα ενώπιον των κλικών του και ίσως εκείνη τη στιγμή να εγεννάτο η Ελλάδα κατά διάνοιαν. Κάθε ελεύθερος άνθρωπος του Κόσμου είναι Δημότης του Μεσολογγίου. Όπου η θυσία καθαγιάζει την παρουσία μας στη ζωή, εκεί, πανάχραντο και ιερό, σαλεύει το Μεσολόγγι. Όπου η Αρετή υψώνεται, εγκαλώπισμα και δικαίωση της εποποιίας των ανθρώπων, εκεί υπάρχει το Μεσολόγγι. Όπου η παιδεία θεμελιώνει το ελεύθερο φρόνημα των πολιτών, εκεί απλώνεται, βάθρο και κρηπίδωμα, το Μεσολόγγι. Όπου απροσμέτρητη η Αγάπη πλάθει τις μήτρες της Ιστορίας, εκεί παραστέκει το Μεσολόγγι. Όπου ο άνθρωπος ανεβαίνει τα σκαλοπάτια του Θεού, εκεί ορθώνει το ανάστημά του το Μεσολόγγι. Όπου οι Λαοί αναζητούν την πορεία του Μέλλοντος, από γενιά σε γενιά, με ακατάλυτο προγονικό δεσμό, εκεί προπορεύεται το Μεσολόγγι.

      Το Μεσολόγγι είναι για όλους τους λαούς της γης πράξη ελευθερίας και κανόνας αρετής: «Άνδρες Πόλις, ου τείχη, ου νήες ανδρών κεναί», έλεγαν οι ευκλεείς πρόγονοί μας. 

Το 1929 όλοι οι βουλευτές της Αιτωλοακαρνανίας επισκέφθηκαν τον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και του υπέβαλαν κοινό αίτημα μεταφοράς της έδρας του Νομού από το Μεσολόγγι στο πολυπληθές Αγρίνιο. Αφού τους άκουσε ο Βενιζέλος τους είπε: «Κύριοι, απέλθετε του γραφείου μου! Όσον εις το Μεσολόγγιον καπνίζει μία έστω καλύβη, θα είναι η πρωτεύουσα του Νομού».

Μια μεγάλη στάση στη διαδρομή του κάνει ο ποιητής στον Πανέλληνα Κωστή Παλαμά, τ’ άξιο τέκνο της Αιτωλίας.

«…Η πατρίδα ήταν μέσα του…

Η ποίησή του ο λόγος της!

Αυτός ο Λόγος που άκουγε, έπλαθε και ποιούσε…

ιδέες, αρχές, αξίες! 

Κι έστησε θρόνο πάνω στην ολύμπια φωταύγεια

του πνεύματός του!» (σελ. 49) 

      Ο Πανέλληνας και Πανανθρώπινος ποιητής Κωστής Παλαμάς ήταν η ίδια η φωνή της πατρίδας, ορθά το λέει ο ποιητής. Άγγιξε (και αγγίζει) κάθε ελληνική ψυχή. Σε τέτοιο βαθμό, που μέσα από τις φυλακές της Κέρκυρας το 1937 και κάτω από αντίξοες συνθήκες ένας ταξικός του αντίπαλος, ο Νίκος Ζαχαριάδης να γράψει την πολύ σημαντική μελέτη του «Ο αληθινός Παλαμάς».

      Το βιβλίο αυτό του ποιητή Σωκράτη Μελισσαράτου με εντυπωσίασε και η βιβλιοκριτική μου σίγουρα είναι ελάττων της αξίας του. Αφού έχουμε δεχθεί ότι ο Εφέσιος Ηράκλειτος κρούει την θύρα της ποίησης, ας κλείσουμε το σημείωμα πάλι με ένα δικό του απόφθεγμα:

«Εις εμοί μύριοι, εάν άριστος η», δηλαδή ο ένας άνθρωπος για εμένα ισοδυναμεί με μύριους (10 χιλιάδες), αν είναι άριστος. 

Και ο Σωκράτης Μελισσαράτος είναι άριστος! 

Επιτέλους, « εγεννήθη ημίν ποιητής ».                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Αθήνα, 18 Ιουλίου 2017

Αυγερινός Ανδρέου